Biashara Sheria.3. Mfumo wa Uendeshaji Biashara Kisheria

Utangulizi

Karibu sana ndugu msomaji wa ukurasa wetu wa Biashara Sheria. Katika makala zilizopita tuliona juu ya utangulizi kuhusu malengo ya ukurasa huu na hasa wahitaji wa maarifa haya ya uendeshaji wa biashara au shughuli za uzalishaji mali kwa mujibu wa sheria. Tumeona juu ya watu wengi wanaendesha biashara au shughuli zao pasipo kuwa na usajili au kutambulika kisheria. Leo tunaenda kuangalia kwa kifupi juu ya mifumo ya uendeshaji biashara kisheria. Karibu tujifunze.

Mfumo wa Biashara Kisheria

Katika uendeshaji biashara, sheria inatambua makundi kadhaa ya uendeshaji biashara ambayo yanaweza kuendeshwa au kusajiliwa na Mamlaka ya Usajili wa Biashara yaani BRELA.

Sheria imeunda chombo cha kufanya usajili wa biashara  kinachojulikana kama ‘Business Registrations and Licensing Agency’ BRELA. Chombo hiki ndicho chenye mamlaka ya usajili wa biashara zote zinazofanya kazi nchini Tanzania.

Biashara au shughuli za uzalishaji mali zinazosajiliwa na mamlaka ya BRELA ni kama ifuatavyo;

  1. Biashara ya mtu Binafsi

Mamlaka ya usajili wa biashara inasajili biashara ambayo inaendeshwa na mtu binafsi. Biashara hii au usajili huu unaitwa kwa lugha ya kiingereza ‘Sole Proprietorship’. Hii ni ngazi ya chini kabisa katika uendeshaji wa biashara. Katika mfumo wa biashara hii inahusisha mtu mmoja ambaye anasimamia biashara yake mwenyewe katika kuiendesha siku kwa siku.

  1. Biashara ya Ubia

Mamlaka ya usajili wa biashara pia inasajili biashara au uendeshaji wa huduma unaofanyika kupitia ubia yaani ‘Partnership’. Huu ni mfumo wa biashara au uendeshaji wa shughuli unaofanywa na watu wawili au zaidi kwa malengo ya kibiashara au utoaji wa huduma fulani. Hivyo watu wawili au zaidi wanaweza kuwa na malengo yao ya kibiashara na wakataka kufanya kazi pamoja wanaweza kuendesha shughuli yao kwa ubia.

 

 

  1. Kampuni

Huu ni mfumo mwengine wa uendeshaji wa biashara au huduma ya uzalishaji katika jamii unaoweza kusajiliwa na Mamlaka ya Usajili yaani BRELA. Kampuni ndio mfumo wa biashara wa juu ambao wadau wa kampuni wanaweza kutumia kuanzisha shirika/kampuni na kufanya kazi kwa niaba yao kama chombo kinachojitegemea katika kufanikisha malengo ya kibiashara. Ili kuanzisha kampuni inaanzia idadi ya wadau wawili na kuendelea.

Wafanyabiashara wengi katika jamii yetu wanaangukia katika mfumo wa kwanza yaani biashara binafsi ‘Sole Proprietorship’ ambazo ndizo wanaendesha maisha yao ya siku kwa siku. Pamoja na kwamba wengi wako katika utendaji kwenye mfumo wa biashara binafsi si wote wamesajili shuguli zao na kutambuliwa na mamlaka ya usajili BRELA katika uendeshaji wa shughuli zao. Tutaendelea kuchambua faida na hasara za kila mfumo wa kibiashara ambao mtu anatumia au anakusudia kuutumia kuzalisha mali au kuendesha shughuli zake katika makala zinazokuja.

Hitimisho

Leo tumeona aina kuu 3 za mfumo wa uendeshaji wa biashara yaani biashara binafsi, biashara kwa njia ya ubia na biashara kupitia kampuni. Mfumo huu wa biashara au shughuli za uzalishaji ndio unatumika mahali pote. Katika makala zinazofuata tutaendelea kuzichambua kila moja na vigezo ambavyo mtu anapaswa kuwa navyo ili kuweza kusajili biashara mojawapo kati ya hizo.

Kumbuka kutokujua sheria si utetezi iwapo utatenda kosa lolote tafuta maarifa sahihi ya kisheria yakusaidie kufanya maamuzi sahihi kila siku.

Muhimu

Ikiwa una maswali au kuna eneo la kisheria ungependa kupata ufafanuzi basi nafasi ni yako na ndio msingi wa mtandao huu wa Uliza Sheria. Wasiliana nami na kuuliza maswali mbalimbali ili tuyachambue kwenye makala zijazo kwa njia ya e mail zakejr@gmail.com namba ya simu watsup 0713 888 040 na kwa sms 0787 466 687.

‘Usikwame kwenye tatizo lolote la kisheria wakati unayo nafasi ya kuuliza, uliza sheria uoneshwe njia’

Nakutakia siku njema.

Wako

Isaack Zake, Wakili

Biashara Sheria. 2. Makundi ya Wahitaji wa Biashara Sheria

Utangulizi

Karibu tena ndugu msomaji wa ukurasa mpya kabisa wa Biashara Sheria ambao unakuletea masuala kadhaa ya kisheria yanayohusiana na uanzishwaji, uendeshaji na usimamizi wa biashara au shughuli za uzalishaji mali na fedha kwa mujibu wa sheria. Katika ukurasa huu tutaendelea kutoa maarifa mbalimbali ya kusaidia wasomaji wetu kujua na kuzingatia taratibu za kisheria zinazopaswa kufuatwa kwenye uendeshaji wa shughuli zao. Katika makala iliyopita tulieleza kwa kina juu ya malengo ya ukurasa huu, changamoto zinazoikumba sekta mbalimbali za uzalishaji kuendeshwa isivyo rasmi na kuangalia fursa au faida za kurasimisha biashara au shughuli fulani. Leo tunaenda kuangalia makundi ya watu mbalimbali tunayolenga kuwahudumia kupitia ukurasa huu wa Biashara Sheria. Karibu tujifunze kwa pamoja.

Makundi ya wahitaji wa masomo ya Biashara Sheria

Kwa uzoefu wa kutoa huduma za kisheria na kutazama mfumo wa uendeshaji wa biashara au shughuli za uzalishaji mali, yapo makundi kadhaa ambayo tumepanga kuyafikia kutokana na maarifa tutakayokuwa tunashirikishana kwenye ukurasa huu. Makundi hayo ni kama ifuatavyo;

  1. Watu wenye mawazo ya biashara au shughuli

Katika jamii yetu wapo watu ambao wanayo mawazo ya kibiashara au nia ya kuanzisha shughuli ya uzalishaji lakini wanakosa maarifa sahihi ya namna gani ya kisheria kuyaweka mawazo yao kimatendo. Wengi wakisikia mchakato wa kisheria unaohitajika ili biashara zao ziwe halali wanakata tamaa. Ikiwa wewe ni mmojawapo una wazo lakini hujui ni mfumo upi utakufaa kuendesha wazo lako kisheria basi ni muhimu sana kufuatilia ukurasa huu kwani tutaendelea kutoa maarifa yanayoweza kukusaidia namna bora ya kutekeleza wazo lako kwa mujibu wa sheria.

  1. Watu wenye biashara au shughuli ambayo haijarasimishwa

Eneo hili lina watu wengi sana wanaoendesha shughuli au biashara zao pasipo kuwa na usajili au kurasimishwa na mamlaka mbalimbali. Hapa tunazungumzia mifano mingi ya shughuli au huduma kama za wamachinga, wafanyabiashara wa masoko, mama lishe, wafanyabiashara maeneo ya standi za magari n.k. kwa kiasi kikubwa uchumi wa wanachi unazunguka kwa aina ya watu ambao wanaendesha shughuli zao katika mfumo usio rasmi. Ikiwa wewe ndugu msomaji unaendesha shughuli au biashara katika mfumo usio rasmi, basi darasa hili la Biashara Sheria linakuhusu sana kwani utajifunza faida na namna mbali mbali zinazoweza kukusaidia biashara au huduma yako kukua endapo utaifanya kuwa rasmi na kutambulika na mamlaka husika.

  1. Watu wenye mtaji wenye nia ya kuendesha biashara au shughuli

Wapo watu ambao wana vipato au mitaji mikubwa ya kuweza kuwekeza katika biashara au huduma za uzalishaji lakini hawana maarifa ya namna bora ya kuwekeza mitaji yao. Katika makala za ukurasa huu wa Biashara Sheria utajifunza namna nzuri za kisheria zinazoweza kukusaidia kuchukua hatua nzuri za uwekezaji wa mtaji wako kwenye huduma au biashara na kukupatia faida nzuri kwa matumizi ya baadae. Tutaeleza njia nzuri za kuanzisha biashara binafsi au za ushirika baina yako na watu wengine kwa lengo la kufikia faida nzuri ya pamoja.

  1. Waajiriwa wenye nia ya kuwa na biashara/shughuli nyingine ya kuingiza kipato

Lipo kundi kubwa la wafanyakazi yaani watu walioajiriwa ambao wana kiu na matamanio ya kuwa na biashara zao au huduma wanazotoa kwa jamii. Changamoto kubwa wanayoiona ni ukosefu wa muda na usimamizi bora wa huduma hizo au biashara wanazokusudia kufanya. Ikiwa ndugu yangu ni mmoja wa wafanyakazi mwenye nia hiyo basi usiache kufuatilia makala na mafundisho yanayotolewa katika ukurasa huu ambayo yatakusaidia kuanzisha na kuendesha biashara au huduma pasipo kuingilia majukumu yako ya kazi na kukupa chanzo kipya cha mapato kwa mujibu wa sheria.

Hitimisho

Katika mfululizo wa makala hizi za kwanza za Biashara Sheria tumeweza kueleza mambo ya msingi ambayo uliza sheria imejipanga kutoa maarifa ya kisheria kwa ajili ya makundi mbalimbali yanayoendesha biashara au huduma na wale ambao wanatarajia kuchukua hatua hizo. Lengo letu kubwa ni kuona biashara au huduma nyingi zinafanywa kwa mujibu wa sheria ili kusadia kwanza wale wenye biashara au huduma kukua na pia kuleta tija, ufanisi na maendeleo kwa taifa zima kwa ujumla.

Kumekuwa na dhana potofu kuwa mazingira ya ufanyaji biashara au huduma hasa ikiwa rasmi ni magumu sana kutokana na mifumo ya kodi kutofahamika vizuri kwa watu au masuala mengine mengi. Nieleze wazi kuwa kuna faida kubwa sana kwako msomaji au mfanyabiashara na mtoa huduma kuhakikisha unafanya biashara kwa mujibu wa sheria si kwa sababu ya kutotiwa hatiani kwa makosa ya kuendesha shughuli kinyume cha sheria tu bali hii inaleta dhana nzima ya uwajibikaji kwa taifa zima katika kuleta maendeleo yanayopaswa kuanzia ngazi binafsi mpaka ngazi ya taifa. Zipo fursa nzuri zaidi endapo huduma au biashara yako itakuwa rasmi na kukusaidia kukuza biashara yako siku kwa siku. Wengi kwa kutokujua hili au kwa hofu nyingine yoyote wamekuwa wakiendesha shughuli na biashara zao kwa kificho na ujanja ujanja ambao mwisho wake ni hasara kwao.

Hivyo nakukaribisha tena kuendelea kujifunza kupitia ukurasa huu katika makala zinazofuata wiki ijayo. Karibu sana.

Kumbuka kutokujua sheria si utetezi iwapo utatenda kosa lolote tafuta maarifa sahihi ya kisheria yakusaidie kufanya maamuzi sahihi kila siku.

Muhimu

Ikiwa una maswali au kuna eneo la kisheria ungependa kupata ufafanuzi basi nafasi ni yako na ndio msingi wa mtandao huu wa Uliza Sheria. Wasiliana nami na kuuliza maswali mbalimbali ili tuyachambue kwenye makala zijazo kwa njia ya e mail zakejr@gmail.com namba ya simu watsup 0713 888 040 na kwa sms 0787 466 687.

‘Usikwame kwenye tatizo lolote la kisheria wakati unayo nafasi ya kuuliza, uliza sheria uoneshwe njia’

Nakutakia siku njema.

Wako

Isaack Zake, Wakili

 

Biashara Sheria.1. Karibu Ukurasa Mpya wa Biashara Sheria

Utangulizi

Karibu sana ndugu msomaji wa mtandao wa uliza sheria katika ukurasa huu mpya ambao unahusu masuala mbalimbali ya biashara sheria. Ukurasa huu ni mwitikio wa maswali ya wengi miongoni mwa wasomaji wetu wa mtandao wa uliza sheria. Katika kipindi cha miezi mitano ya kuwepo mtadao wa uliza sheria pamoja na mambo mengine mengi, maswali kadhaa yamekuwa yakiulizwa yanahusiana na maswala ya biashara na sheria. Tumepokea maswali au maombi ya ushauri katika maeneo ya mikataba, maswala ya kuanzisha biashara kisheria na kuendesha biashara au shughuli mbali mbali kwa mujibu wa sheria, n.k.

Kwa kuona umuhimu huu wa wasomaji wetu kupenda kufahamu mambo ya msingi  ya kisheria katika shughuli zao za uzalishaji mali na fedha basi tumeamua kuanzisha ukurasa maalum ambao utahushisha uchambuzi wa sheria na dhana mbali mbali za kisheria zinazohusiana na biashara au shuguli mbali mbali za uzalishaji.

Malengo ya ukurasa wa Biashara Sheria

  • Kutoa elimu ya kutosha kwa wasomaji wetu kuhusu uhusiano uliopo kati ya sheria na biashara au shughuli wanazofanya
  • Kutoa ushauri wa namna bora ya kutumia sheria kama nyenzo ya kustawisha biashara au shughuli za wasomaji wetu
  • Kutoa ushauri na mwongozo bora katika kuhakikisha biashara na shughuli zetu zipo kwa mujibu wa sheria.

Changamoto

Katika mfumo wa uzalishaji mali na uendeshaji wa shughuli mbalimbali katika nchi yetu ya Tanzania, ni shughuli au baishara chache sana ambazo zinaendeshwa katika mfumo rasmi yaani zimeundwa na kuendesha shughuli zake kwa mujibu wa sheria. Zipo sekta kadhaa za uzalishaji kama kilimo, viwanda, migodi, n.k. kwa ujumla zipo sekta za umma na zile binafsi. Uzalishaji mkubwa zaidi upo katika sekta binafsi ambazo ni shughuli za wananchi kwa ujumla.

Changamoto kubwa ni kuwa watu wengi wanaojihusisha katika uzalishaji kupitia sekta binafsi wapo katika kundi la sekta zisizo rasmi yaani hawajaweka mazingira kamili ya kisheria ili kile wanachofanya kiweze kutambuliwa na kuongeza tija kwa taifa kwa ujumla. Kwa lugha nyingine shughuli nyingi sana bado zipo kwenye ‘informal sector’. Sababu za kuendelea shughuli hizi za uzalishaji kuwa kwenye mazingira yasiyo rasmi zinaweza kuwa nyingi lakini moja wapo ni kutokufahamu mifumo ya kisheria ambayo ipo kwa ajili ya kuzirasimisha.

Ni kazi yetu kama uliza sheria kuendelea kutoa elimu kwa wadau na wasomaji wetu juu ya uhusiano wa sheria na biashara au shughuli mbalimbali wanazofanya kuzalisha mali ili kuendelea kuleta tija, ufanisi na manufaa kwa wafanyabiashara na Taifa letu kwa ujumla.

 

Faida za Kurasimisha Biashara/Shughuli katika mfumo wa Kisheria

Zipo faida nyingi sana kwa wafanyabiashara au watu wenye shughuli zao binafsi kufanya taratibu za kurasimisha na kuzifanya kwa mujibu wa sheria. Baadhi ya faida zinazopatikana ni kama ifuatavyo;

  • Biashara au shughuli kupata utambulisho rasmi kutoka katika mamlaka husika na kuwa na uhalali wa kuifanya pasipo usumbufu wa mara kwa mara
  • Wafanyabiashara zilizorasimishwa kujengewa mazingira bora ya kisera na kisheria kusaidia uendeshaji wa biashara zao
  • Wafanyabiashara kupata fursa zaidi za kuongeza mitaji kupitia mikopo au ubia na watu au wafanyabiashara wengine
  • Baishara zilizorasimishwa kuongeza thamani ya mauzo katika masoko yake
  • Biashara kufungua fursa za kufanyika hata nje ya mipaka ambayo kwa kawaida ilizoeleka
  • Taifa kuongeza wigo wa mapato ya kikodi kutoka katika biashara au shughuli zilizorasimishwa.

Ni rai yangu kwa wadau na wasomaji wetu kuendelea kutufuatilia katika kujifunza maeneo mbali mbali ya Sheria na Biashara ambayo tutakuwa tukiyachambua walau mara mbili kwa kila wiki. Pia rai yangu kwa mamlaka husika kuendelea kutafuta njia bora na rafiki kwa watu wengi ambao wanashughuli zao lakini hazipo kwenye mfumo rasmi. Nieleze wazi kuwa wakati mwengine urasimu wa kuanzisha biashara unasababisha usumbufu mkubwa kwa wale wenye nia njema lakini wanakwamishwa kutokana na mfumo kutokuwa rafiki au kukosa elimu ya kutosha na taarifa sahihi wakati wote.

Nikukaribishe sana ndugu yangu katika ukurasa huu mpya tukiendelea kujifunza.

Kumbuka kutokujua sheria si utetezi iwapo utatenda kosa lolote tafuta maarifa sahihi ya kisheria yakusaidie kufanya maamuzi sahihi kila siku.

Muhimu

Ikiwa una maswali au kuna eneo la kisheria ungependa kupata ufafanuzi basi nafasi ni yako na ndio msingi wa mtandao huu wa Uliza Sheria. Wasiliana nami na kuuliza maswali mbalimbali ili tuyachambue kwenye makala zijazo kwa njia ya e mail zakejr@gmail.com namba ya simu watsup 0713 888 040 na kwa sms 0787 466 687.

‘Usikwame kwenye tatizo lolote la kisheria wakati unayo nafasi ya kuuliza, uliza sheria uoneshwe njia’

Nakutakia siku njema.

Wako

Isaack Zake, Wakili