Biashara Sheria.13. Sifa za Mkataba Halali Kisheria – Nia ya kuwajibika kisheria

Utangulizi

Karibu sana ndugu msomaji wa ukurasa wetu wa Biashara Sheria. Ukurasa huu umekuwa mahsusi kwa ajili ya uchambuzi wa mambo mbalilmbali yanayomwezesha mtu au kikundi kuwa na namna bora ya kuanzisha na kuendesha shughuli zao za kibiashara kwa mujibu wa sheria. Katika makala iliyopita tuliangalia kwa utagulizi juu ya sifa za mkataba kuwa halali ambapo tumeona ni lazima kuwepo na ‘Pendekezo na kukubaliwa kwa pendekezo’ yaani ‘Offer and Acceptance’. Leo tunaendelea  kujifunza juu ya sifa zinazosababisha mkataba kuwa halali kisheria. Karibu tujifunze.

Maana ya mkataba

Kama tulivyoona katika makala iliyopita tafsiri ya kawaida kabisa juu ya mkataba ni makubaliano baina ya pande mbili au zaidi.

sheria kuu ya Mikataba Sura ya 345 inaeleza zaidi kupitia kifungu cha 10 cha sheria kinachosema

Makubaliano yote ni mikataba kama yatakuwa yamefanywa kwa hiari na watu wanaostahili kufanya makubaliano, kwa malipo ya kitu halali na ambayo hayajatajwa waziwazi hapa kuwa ni batili: Isipokuwa kwamba maelezo yoyote yaliyomo hayatadhuru sheria yoyote inayotumika, na ambayo imefutwa ama kuacha kutumika, inayoelekeza mikataba yote inatakiwa iwe kwenye maandishi au ifanywe mbele ya mashahidi, au sheria yoyote ihusuyo usajili wa nyaraka.

 

Kupitia tafsiri hii ya kisheria, tunaweza kuona vipengele muhimu ambavyo vinafanya mikataba au makubaliano yawe na nguvu ya kisheria yaani kuwabana pande zote.

Katika makala ya leo tunaangalia kipengele muhimu sana ambacho kinapaswa kudhihirishwa katika mkataba nacho ni ‘Nia ya Kuwajibika Kisheria’

Maana ya Kuwajibika Kisheria

Kuwajibika kisheria ni kipengele muhimu sana cha kuwa na mkataba halali. Haitoshi tu kuwa na pendekezo ambalo limekubaliwa yaani ‘offer and acceptance’ bali ni muhimu zaidi kuwe na nia ya pande zote kuwajibika kisheria. Ili mkataba au makubaliano yoyote yawe na nguvu ya kisheria, ni lazima pande zote ziwe zimekusudia au zina nia ya kuwajibika au kufungwa kisheria. Katika makubaliano yoyote ambayo yana kusudiwa kuwa na nguvu ya kisheria, ni lazima pande zote zihakikishe kuwa wanajua na wanayo nia ya kuhusiana kisheria katika makubaliano hayo. Yaani makubaliano yao yalindwe au kutafsiriwa kisheria.

Nia ya kuwajibika au kufungwa kisheria ina maana kuwa endapo upande mmoja ukaenda kinyume au ukashindwa kutimiza masharti au makubaliano basi unapaswa kuadhibiwa kisheria.

Ni lazima ifahamike kwamba si kila makubalino yana nguvu ya kisheria au yana nia ya pande zote kuwajibika kisheria yapo makubaliano ya kijamii ambayo watu hufanya kila siku pasipo na nia ya kuwajibika au kufungwa kisheria.

Athari za kutoonesha nia ya uwajibikaji wa kisheria katika mkataba

Kama tulivyoona kuwa si kila makubaliano yanakuwa mkataba wenye nguvu ya kuzibana pande zote kisheria. Hivyo endapo mkataba hautaonesha nia ya pande zote kubanwa au kuwajibika kisheria basi makubaliano hayo yanakosa nguvu ya kisheria. Zipo athari za makubaliano kukosa nia ya uwajibikaji au kufungwa kisheria;-

  • Makubaliano yaliyokosa nia ya uwaibikaji wa kisheria hayawezi kuwa na nguvu ya kisheria au kumbana mtu pale anaposhindwa kutekeleza
  • Pande zote haziwezi kushtakiana mahakamani endapo upande wowote utashindwa kutimiza ahadi au makubaliano
  • Makubaliano yasiyo na uwajibikaji hubaki tu kuwa ahadi ambayo haina ulazima wa kuitimiza

Kwa kawaida huchukuliwa makubaliano ya kifamilia hayawezi kuwa mkataba mpaka pale itakapothibitishwa vinginevyo. Ikiwa baba anampa ahadi mtoto kisha akashidwa kuitekeleza, mtoto hawezi kuidai ahadi hiyo katika mahakama mpaka pale itakapothibitishwa kuwa kulikuwa na nia ya kisheria.

Katika kesi maarufu ya Bafour v Bafour, 1919, ambapo mume alimuhaidi mkewe kuwa atakuwa akimtumia kiasi cha pauni 30 kila mwezi za matunzo mpaka pale atakaporudi. Aliweza kwa muda kutimiza ahadi hiyo, lakini kwa kipindi fulani alishindwa. Mke akamshtaki mume kwa kushindwa kutekeleza ahadi yake. Mahakama iliamua kuwa ahadi ya mume haikuwa na nia ya kuwajibika kisheria endapo angeshidwa kutimiza na hivyo kutupilia mbali madai ya mke kwamba ulikuwa mkataba.

Hitimisho

Ni muhimu sana katika masuala ya kibiashara ya kila siku kuhakikisha kuwa makubaliano unayoingia yana nia au msukumo wa kuwajibika kisheria ili kuepuka hasara zinazoweza kujitokeza kama kipengele hiki muhimu kitakosekana katika makubaliano husika.

Kwa ushauri zaidi usisite kuwasiliana nasi kama inavyoelekezwa hapo chini katika makala hii.

Kumbuka ‘kutokujua sheria si utetezi iwapo utatenda kosa lolote tafuta maarifa sahihi ya kisheria yakusaidie kufanya maamuzi sahihi kila siku.

Nakutakia siku njema ndugu yangu.

Mwandishi Isaack Zake ni wakili wa Mahakama Kuu ya Tanzania wa kujitegemea anayefanya katika ofisi za Uwakili Zake Advocates zilizopo Dar es Salaam, Mtaa wa Bibi Titi Mohamed. Isaack Zake anatoa elimu ya kisheria, ushauri wa kisheria na usimamizi wa kisheria katika maeneo mbalimbali kama Sheria za Kazi, Mirathi, Ndoa, Mikataba na Biashara. Kwa ushauri usisite kuwasiliana naye kwa 0713 888 040 au 0787 466 687 na email zakejr@gmail.com

Biashara Sheria.12. Sifa za Mkataba Halali Kisheria

Utangulizi

Karibu sana ndugu msomaji wa ukurasa wetu wa Biashara Sheria. Ukurasa huu umekuwa mahsusi kwa ajili ya uchambuzi wa mambo mbalilmbali yanayomwezesha mtu au kikundi kuwa na namna bora ya kuanzisha na kuendesha shughuli zao za kibiashara kwa mujibu wa sheria. Leo tunaanza kujifunza juu ya sifa zinazosababisha mkataba kuwa halali kisheria. Karibu tujifunze.

Maana ya mkataba wa biashara

Mkataba kwa tafsiri ya kawaida ni makubaliano baina ya pande mbili au zaidi. Hivyo mkataba wa kibiashara ni makubaliano yanayohusisha mbadilishano wa huduma au bidhaa baina ya pande mbili au zaidi. Kama ilivyo mikataba mingine, vivyo hivyo mikataba ya kibiashara inaongozwa na sheria kuu ya Mikataba Sura ya 345.

Watu wengi wapo kwenye biashara kwa muda mrefu lakini hawaoni umuhimu wa kufanya makubaliano kisheria bali wanafanya kwa kuaminiana tu. Hali hii si nzuri kwani matokeo yake ni hasara kubwa kwani watu nyakati hizi hawaaminiki.

Maana ya Mkataba kisheria

Kwa tafsiri ya kisheria mkataba ni makubaliano baina ya pande mbili au zaidi yanayofanyika kwa mdomo au maandishi yenye nguvu ya kisheria.

Watu wanaingia makubaliano kila siku aidha yam domo au maandishi lakini makubaliano hayo yanakosa kipengele muhimu sana cha kufanya makubaliano hayo kuwa halali ni ‘nguvu ya kisheria’. Si makubaliano yote yana nguvu ya kisheria. Katika mfululizo wa makala hizi za kuangalia sifa za mikataba ya kibiashara tutajifunza vipengele muhimu vya kuzingatia ili kuingia makubaliano ya kibiashara yenye nguvu ya kisheria yaani yenye kuzibana pande zote kutekeleza majukumu yao kisheria.

  1. Pendekezo na kukubaliwa kwa pendekezo (Offer and acceptance)

Ili mkataba wa kibiashara ili uwe halali ni lazima kuwepo na pendekezo kutoka upande mmoja kwenda upande mwengine na pendekezo hilo ni lazima likubaliwe. Sheria za mikataba zinaeleza juu ya pendekezo yaani ‘offer’ na lile pendekezo liwe limekubaliwa na upande mwengine yaani ‘acceptance’.

Pendekezo hutolewa na mtu  juu ya kitu au jambo fulani akiwa na lengo la kubanwa kisheria juu ya masharti ya kimkataba mara baada ya pendekezo lake kukubaliwa. Pendekezo linaweza kutolewa kwa njia mbalimbali, mfano kwa njia ya barua, gazeti, tangazo au bidhaa iliyowekwa tayari kwa kuuzwa.

Mfano; unapenda katika maduka ya ‘super market’ unakuta bidhaa zimewekwa katika maeneo tofauti tofauti pamoja na bidhaa husika kuna bei imewekwa katika kila bidhaa. Hapa tayari muuzaji ametoa pendekezo au ‘offer’ endapo wewe mnunuzi utakubaliana na ile bei na ile bidhaa na kuamua kuichukua maana yake umeikubali ‘acceptance’.

Kukubaliwa kwa pendekezo ni ahadi au kitendo kinachoonesha utayari wa upande wa pili kukubali kwa pendekezo na masharti ya kimkataba yaliyoambatana nayo. Kukubaliwa huko kwa pendekezo ni lazima kuwasilishwe kwa mtoa pendekezo kwamba pendekezo lake na masharti yake yamekubaliwa.

Kwa ushauri zaidi usisite kuwasiliana nasi kama inavyoelekezwa hapo chini katika makala hii.

Kumbuka ‘kutokujua sheria si utetezi iwapo utatenda kosa lolote tafuta maarifa sahihi ya kisheria yakusaidie kufanya maamuzi sahihi kila siku.

Nakutakia siku njema ndugu yangu.

Mwandishi Isaack Zake ni wakili wa Mahakama Kuu ya Tanzania wa kujitegemea anayefanya katika ofisi za Uwakili Zake Advocates zilizopo Dar es Salaam, Mtaa wa Bibi Titi Mohamed. Isaack Zake anatoa elimu ya kisheria, ushauri wa kisheria na usimamizi wa kisheria katika maeneo mbalimbali kama Sheria za Kazi, Mirathi, Ndoa, Mikataba na Biashara. Kwa ushauri usisite kuwasiliana naye kwa 0713 888 040 au 0787 466 687 na email zakejr@gmail.com

 

 

Biashara Sheria.11. Umuhimu wa risiti kwenye mauzo ya huduma au bidhaa

Utangulizi

Karibu sana ndugu msomaji wa ukurasa wetu wa Biashara Sheria. Ukurasa huu umekuwa mahsusi kwa ajili ya uchambuzi wa mambo mbalimbali yanayomwezesha mtu au kikundi kuwa na namna bora ya kuanzisha na kuendesha shughuli zao za kibiashara kwa mujibu wa sheria. Leo tunakwenda kujifunza juu ya Umuhimu wa risiti kwenye mauzo ya huduma au bidhaa. Karibu tujifunze.

Maana ya risiti

Hivi karibuni tumepewa msisitizo zaidi wa kutoa na kudai risiti kkutokana na mauzo ya huduma au bidhaa. Mamlaka ya Mapato (TRA) na Serikali kwa ujumla inasisitiza umuhimu wa kupata risiti kwa kila mauzo au huduma tunazopewa.

Kwa tafsiri ya kawaida ya Kiswahili risiti ni kipande cha karatasi kinachoonyesha kupokewa au kutolewa pesa. Kwa maneno mengine risiti ni stakabadhi.

Msisitizo wa risiti au stakabadhi umekuwa ukitolewa sana hasa katika kuhimiza ukusanyaji wa kodi ya Serikali. Hili ni jambo muhimu sana katika kuchagiza maendeleo ya taifa siku kwa siku kwani Serikali ili kuendelea inahitaji fedha.

Maana ya risiti kisheria

Risiti ni uthibitisho anaotoa muuzaji au mtoa huduma kwenda kwa mnunuzi au mteja yenye kuonesha aina ya bidhaa au huduma aliyotoa na kiasi kilicholipwa kutokana na bidhaa au huduma. Risiti au stakabadhi ni nyaraka ya kisheria na inaonesha mahusiano ya kibiashara au huduma baina ya mfanyabiashara au mtoa huduma na mnunuzi au mteja.

Risiti ni nyaraka inayokubali au kuthibitisha kuwa malipo yamefanyika kwa ajili ya bidhaa au huduma fulani.

Ni nini umuhimu wa risiti kisheria?

  1. Kuonesha uhusiano wa kibiashara au kihuduma kati ya mfanyabiashara na mteja.

 

Kwa kuwa mahusiano mengi ya kibiashara au kihuduma hutokea mara moja na huwa ya muda mfupi, risiti ni njia mojawapo ya kuonesha uhusiano baina ya pande mbili.

  1. Kumlinda mteja na bidhaa au huduma endapo itajitokeza bidhaa ina shida au huduma haikukidhi viwango.

 

Risiti ndio nyaraka inayoweza kumsadia kisheria mnunuzi endapo atapokea huduma au bidhaa yenye upungufu. Si rahisi kama umepata huduma au bidhaa eneo fulani alafu hukupata risiti huwezi kuirudisha kama haijakidhi viwango au makusudi ya yale yaliyokufanya kuinunua. Risiti ndiyo inakupa uaminifu kwa muuzaji kwamba bidhaa ile uliitoa kwake na si kwa mfanyabiashara mwengine.

 

  1. Uthibitisho wa kisheria endapo madai ya haki au mgogoro utaibuka kuhusiana na mauziano au huduma husika.

 

Suala la mauzo na manunuzi linaweza kuzua mgogoro baina ya pande mbili. Mahakama au vyombo vya maamuzi ili kuweza kufikia uamuzi wowote vitahitaji uthibitisho endapo kulikuwa na mahusiano ya kihuduma au kibiashara kwa pande hizo mbili. Risiti au stakabadhi ni nyaraka muhimu sana katika kupata uthibitisho huo na itasaidia sana kwa chombo cha uamuzi kufikia uamuzi wa haki.

 

  1. Uthibitisho wa kumsaidia mteja kurudishiwa fedha zake katika kutokana na huduma husika.

 

Kuna ofisi au waajiri ambao wanaruhusu wafanyakazi wao kuingia gharama na kuwarudishia gharama hizo. Kigezo kinachotumika hasa ni mfanyakazi au mtu husika ili arudishiwe gharama zake basi ni lazima awasilishe risiti za huduma au bidhaa husika, pasipo risiti malipo au kurudishiwa fedha hakuwezekani.

 

  1. Risiti inawalinda kisheria mfanyabiashara na mteja

 

Sheria za Kodi zinataka pande zote zinazohusika katika utoaji wa huduma au biashara basi kuhakikisha risiti inatolewa na yule anayepokea huduma kuwa na risiti halali. Kukosekana kwa risiti inachukuliwa kama njama ya kuikosesha serikali mapato ambapo ni kosa kisheria. Ili wafanyabiashara au watoa huduma pamoja na wateja wao wawe salama ni kuhakikisha risiti inatolewa kwa mujibu wa sheria katika mauzo au utoaji wa huduma.

 

 

Hitimisho

Kama tulivyoona kuwa suala la risiti kwenye mauzo au huduma ni suala za zaidi ya kodi ya Serikali bali ni nyaraka ya kisheria ya kuwalinda wote yaani mfanyabiashara, mnunuzi na hata Serikali. Risiti inasaidia kutatua migogoro mingi kama ikitolewa na kutunzwa katika kumbukumbu. Tujifunze kufuatilia risiti na kutoa risiti mara zote katia huduma na biashara zetu ili kutuepusha na usumbufu usio wa lazima. Kumbuka kutokutoa au kutokudai risiti ni kosa la kijinai ambalo linaweza kupelekea hasara kubwa kwa mfanyabiashara hata mteja pia.

‘Hakikisha unatoa risiti na kudai risiti ikulinde kisheria’

Kwa ushauri zaidi usisite kuwasiliana nasi kama inavyoelekezwa hapo chini katika makala hii.

Kumbuka ‘kutokujua sheria si utetezi iwapo utatenda kosa lolote tafuta maarifa sahihi ya kisheria yakusaidie kufanya maamuzi sahihi kila siku.

Nakutakia siku njema ndugu yangu.

Mwandishi Isaack Zake ni wakili wa Mahakama Kuu ya Tanzania wa kujitegemea anayefanya katika ofisi za Uwakili Zake Advocates zilizopo Dar es Salaam, Mtaa wa Bibi Titi Mohamed. Isaack Zake anatoa elimu ya kisheria, ushauri wa kisheria na usimamizi wa kisheria katika maeneo mbalimbali kama Sheria za Kazi, Mirathi, Ndoa, Mikataba na Biashara. Kwa ushauri usisite kuwasiliana naye kwa 0713 888 040 au 0787 466 687 na email zakejr@gmail.com

Biashara Sheria.10. Je, Mkataba ni muhimu kwenye Biashara?

Utangulizi

Karibu sana ndugu msomaji wa ukurasa wetu wa Biashara Sheria. Ukurasa huu umekuwa mahsusi kwa ajili ya uchambuzi wa mambo mbalilmbali yanayomwezesha mtu au kikundi kuwa na namna bora ya kuanzisha na kuendesha shughuli zao za kibiashara kwa mujibu wa sheria. Leo tunakwenda kujifunza juu ya Umuhimu wa Mkataba wa kwenye Biashara. Karibu tujifunze.

Kisa cha Biashara ya mashine kuwa rehani

Nianze makala hii kwa kusimulia kisa cha kweli kilichomkuta mtu kuhusiana na biashara ya mashine kugeuka rehani. Katika kueleza kisa hiki nitatumia majina yasiyo halisi ingawa ni kisa cha kweli. Ndugu Juma alikuwa na mashine ya kukoboa nafaka akamuuzia kwa ‘maneno ya mdomo’ ndugu John kwa ahadi ya kulipa jumla ya Tsh.5,000,000/-. Wakati John anapokea ile mashine na kuondoka nayo alitoa kiasi cha Tsh.1,000,000/- kama malipo ya awali kwa ahadi ndani ya miezi 6 atamaliza kiasi kilichobaki. Haya yote waliyafanya wawili tu kwa maneno ya mdomo. John pamoja kuwa na mashine hakuanza uzalishaji wowote katika kipindi chote hicho cha miezi 6.

Ndugu Juma akaanza kudai fedha zake kiasi kilichobaki cha Tsh.4,000,000/- lakini John akagoma kulipa naye akabadili maneno kuwa yeye ndiye anamdai Juma kiasi cha Tsh.1,000,000/- aliyomkopesha na kuwa ile mashine ya kukoboa nafaka ilikuwa ni dhamana Juma ya kurudisha huo mkopo.

Mambo ya Kujifunza katika kisa hiki

Yapo makosa yaliyofanyika katika biashara hii ilivyofanyika kati ya Juma na John kuhusiana na uuzaji wa mashine ya kukoboa. Ndugu hawa kwa kuaminiana na kuishi kwa muda mrefu wakadhani kuwa si lazima sana kuandikisha mkataba juu ya kile wanachofanya biashara. Hii ni hali ya watu wengi sana katika kubadilishana vitu vya thamani.

Makosa

  • Juma kuamini kuwa katika makubaliano haya ya mdomo John atakuwa mwaminifu kutimiza ahadi yake kutokana na uhusiano wao
  • Pande zote kutokutumia mashahidi hata wa kusikia juu ya biashara waliyoifanya.
  • Kutokujali umuhimu wa kuandikishana juu ya msingi wa makubaliano yao

 

Umuhimu wa Mkataba

Kwa kusoma kisa hiki na kukielewa nandani tunaona juu ya umuhimu wa mkataba wa maandishi. Tusipuuze kabisa suala la kuandika katika makubaliano yetu yanayohusisha mbadilishano wa thamani. Tunaweza kudhani tunaaminiana lakini maisha hayako hivyo. Yapo hata mazingira ya mtu kutumia mashahidi wa kusikia, lakini hata hao mashahidi nyakati hizi si waaminifu wananunulika kwa ajili ya kudhulumu haki ya mtu.

Usidharau fedha yako au thamani ya kitu chako unachouza hata kama ni kwa fedha kidogo hakikisha una maandishi ambayo yatakusaidia endapo mambo hayataenda kama ulivyotarajia.

Hatua za kufanya

  • Kama unatarajia kuingia kwenye makubaliano ya kibiashara, hakikisha yanafanyika kwa maandishi
  • Kama umeshaingia kwenye makubaliano ya kibiashara ‘kwa mdomo’ basi wasiliana na mwenzako myaweke kwenye maandishi
  • Hakikisha una nakala zaidi ya moja zinazohusu makubaliano hayo ‘photocopy’
  • Tunza nyaraka zako za makubaliano sehemu salama ikiwezekana sehemu zaidi ya moja

‘Fanya biashara kisheria, hakikisha una makubaliano kwa maandishi’

Kumbuka kutokujua sheria si utetezi iwapo utatenda kosa lolote tafuta maarifa sahihi ya kisheria yakusaidie kufanya maamuzi sahihi kila siku.

Muhimu

Ikiwa una maswali au kuna eneo la kisheria ungependa kupata ufafanuzi basi nafasi ni yako na ndio msingi wa mtandao huu wa Uliza Sheria. Wasiliana nami na kuuliza maswali mbalimbali ili tuyachambue kwenye makala zijazo kwa njia ya e mail ulizasheria@gmail.com namba ya simu watsup 0713 888 040 na kwa sms 0787 466 687.

‘Usikwame kwenye tatizo lolote la kisheria wakati unayo nafasi ya kuuliza, uliza sheria uoneshwe njia’

Nakutakia siku njema.

Wako

Isaack Zake, Wakili

Biashara Sheria.9. Usajili wa Biashara

Utangulizi

Karibu sana ndugu msomaji wa ukurasa wetu wa Biashara Sheria. Ukurasa huu umekuwa mahsusi kwa ajili ya uchambuzi wa mambo mbalilmbali yanayomwezesha mtu au kikundi kuwa na namna bora ya kuanzisha na kuendesha shughuli zao za kibiashara kwa mujibu wa sheria. Leo tunakwenda kuangalia utaratibu wa kisheria wa kusajili biashara. Karibu tujifunze.

Usajili wa Majina ya Biashara

Majina ya biashara ili yawe halali na mtu au biashara iweze kuyatumia katika shughuli au biashara ni lazima yasajiliwe kwa mujibu wa sheria. Kuna biashara nyingi zinaendeshwa pasipo majina ya biashara au zina majina lakini majina hayo hayajasajiliwa.

Bunge la Tanzania lilitunga sheria maalum ya usajili wa majina ya biashara inayotambulika kama ‘The Business Names (Registration) Act, sura ya 213’. Katika sheria hii zimeainishwa taratibu za kisheria zinazomwezesha mtu, au wabia au kampuni kuweza kupata jina la biashara na kulisajili kisheria.

Sheria imeunda mamlaka maalum inayoshughulikia usajili wa majina ya biashara yaani ‘Business Registrations and Licensing Agency – BRELA’. Wakala huyu wa usajili anahusika na usajili wa majina ya biashara na kazi mbali mbali za kibiashara kwa Tanzania.

Sheria ya usajili wa majina ya biashara unazitaka biashara zote ili zitambuliwe kisheria kuwa ni halali lazima zisajiliwe.

Sheria hii inazitaka biashara kusajili majina ya biashara ndani ya siku 28 tangu kuanza kufanya biashara zao kwa kutumia majina hayo.

Utaratibu wa Usajili

Kabla ya maboresho ya mfumo wa TEHAMA usajili wa majina ya biashara ulimtaka muhusika kufika ofisi za BRELA na kujaza fomu maalum za usajili. Hatahivyo, kutokana na mabadiko ya mfumo wa kiteknolojia usajili wote kwa sasa unafanyika kwa njia ya mtandao.

BRELA kupitia website yake ya www.brela.go.tz inatoa maelekezo ya namna ya kupata au kusajili jina la biashara.

 

 

Faida za usajili wa jina la biashara

Zipo faida kadhaa za usajili wa jina la biashara ambazo mtu, wabia au kampuni unaweza kuzipata kutokana na usajili huo. Baadhi ya faida hizo ni kama ifuatavyo;

  • Usajili wa jina la biashara unasaidia kuitambua biashara yako na kuitofautisha na biashara nyingine
  • Usajili unakusaidia uaminifu kwa wale unaofanya nao biashara kwamba hata mamlaka za kiserikali zinatambua biashara yako
  • Usajili wa jina la biashara inakusaidia katika mchakato wa kuifanya biashara yako itambulike kisheria na kuwa halali
  • Usajili unasaidia kuitangaza biashara yako

Hitimisho

Ni muhimu kwa mtu au wabia au kampuni kujua hatua na matakwa ya sheria ya usajili wa jina la biashara kwani ni kinyume cha sheria kutumia jina la biashara ambalo halijasajiliwa. Biashara itakayokutwa inaendeshwa pasipo usajili inaweza kushtakiwa na kulipa faini. Lazima tufahamu kuwa gharama za usajili wa biashara si kubwa bali gharama ya kutokusajili ni kubwa na inaweza kukuondolea imani kwa wale unaofanya nao biashara.

‘Sajili sasa jina la biashara yako upate uhalali wa kutoa huduma na kufanya biashara kisheria’

Kumbuka kutokujua sheria si utetezi iwapo utatenda kosa lolote tafuta maarifa sahihi ya kisheria yakusaidie kufanya maamuzi sahihi kila siku.

Muhimu

Ikiwa una maswali au kuna eneo la kisheria ungependa kupata ufafanuzi basi nafasi ni yako na ndio msingi wa mtandao huu wa Uliza Sheria. Wasiliana nami na kuuliza maswali mbalimbali ili tuyachambue kwenye makala zijazo kwa njia ya e mail ulizasheria@gmail.com namba ya simu watsup 0713 888 040 na kwa sms 0787 466 687.

‘Usikwame kwenye tatizo lolote la kisheria wakati unayo nafasi ya kuuliza, uliza sheria uoneshwe njia’

Nakutakia siku njema.

Wako

Isaack Zake, Wakili

Biashara Sheria.8. Aina za Kampuni

Utangulizi

Karibu sana ndugu msomaji wa ukurasa wetu wa Biashara Sheria. Katika makala iliyopita tumeona mfumo wa uendeshaji biashara na mamlaka inayohusika na usajili wa biashara hizo. Tumeanza kuchambua juu ya makundi ya kampuni katika makala iliyopita ambapo tumeona mgawanyo wa makundi ya aina kuu tatu. Leo tunaenda kuangalia kwa ufafanuzi zaidi aina za kampuni zinazopatikana katika makundi hayo. Karibu tujifunze.

Makundi ya Kampuni

Katika makala ya utangulizi wa makundi ya kampuni tuliweza kueleza kwa uchache juu ya makundi matatu ambayo kampuni zinaweza kugawanywa. Mgawanyo huu unatokana na mtazawo wa makampuni kwa mujibu wa

  • Mgawanyo wa kampuni kwa asili; hapa tuna kampuni zilizosajiliwa ndani ya Tanzania na zile ambazo zimesajiliwa nje ya Tanzania.

 

  • Mgawanyo wa kampuni kwa ukomo wa madeni; hapa tuna mgawanyo wa ukomo wa madeni ndani ya kampuni na ukomo nje ya kampuni

 

 

  • Mgawanyo wa kampuni kwa umiliki; hapa tuna mgawanyo wa kampuni binafsi na zile za umma.

Katika kuendelea kufafanua dhana hii ya mgawanyo wa makampuni, katika makala ya leo tutaanza kuzichambua kila aina ya kampuni inayopatikana kwenye makundi haya ya kampuni.

Kampuni Binafsi

Kampuni binafsi ‘private company’ ni aina ya kampuni inayomilikiwa na idadi ndogo ya wamiliki kuanzia 2 na wasiozidi 50. Msingi wa kampuni binafsi ni aina ya biashara inayoendeshwa na watu ambao wana mahusiano ya karibu kama mke na mume, au wazazi na watoto au jamaa wa karibu wenye taaluma moja.

Sifa za msingi za kampuni binafsi

Zipo sifa au asili ya uundwaji wa kampuni binafsi ambazo zinatofautisha na mfumo wa kampuni nyingine. Zifuatazo ni baadhi ya sifa husika;

  • Kampuni binafsi kwa kawaida huundwa na watu walio na mahusiano ya karibu ikiwa ya kifamilia au kindugu au urafiki au taaluma.
  • Kampuni binafsi inaweza kuanzishwa na wanahisa angalau 2 na wasiozidi 50

 

  • Hisa za kampuni binafsi si rahisi kuhamishwa kwenda kwa wengine wasio wa kampuni husika

 

  • Kampuni binafsi haiweki hisa zake katika soko la hisa

 

  • Kampuni binafsi mitaji yake inaishia kuchangiwa na wanahisa tu walio ndani ya kampuni na si umma kwa kuchangia kununua hisa.

 

  • Kampuni binafsi ili kufanya kazi inapaswa kuwa na idadi ya wakurugenzi wasiopungua 2.

 

  • Kama ilivyo kwenye kampuni nyingine, kampuni binafsi ni tofauti na wamiliki wake yaani inajitegemea katika uendeshaji wake.

 

Hitimisho

Leo tumeangalia kwa sehemu juu ya aina ya kampuni binafsi. Mfumo huu au aina hii ni nzuri sana kwa wale wanaoanza biashara na wenye malengo yanayofanana. Ni vyema kwa watu kufanya uchaguzi sahihi na kuanzisha kampuni za aina hii kwani uanzishwaji wake una gharama nafuu.

Kumbuka kutokujua sheria si utetezi iwapo utatenda kosa lolote tafuta maarifa sahihi ya kisheria yakusaidie kufanya maamuzi sahihi kila siku.

Muhimu

Ikiwa una maswali au kuna eneo la kisheria ungependa kupata ufafanuzi basi nafasi ni yako na ndio msingi wa mtandao huu wa Uliza Sheria. Wasiliana nami na kuuliza maswali mbalimbali ili tuyachambue kwenye makala zijazo kwa njia ya e mail zakejr@gmail.com namba ya simu watsup 0713 888 040 na kwa sms 0787 466 687.

‘Usikwame kwenye tatizo lolote la kisheria wakati unayo nafasi ya kuuliza, uliza sheria uoneshwe njia’

Nakutakia siku njema.

Wako

Isaack Zake, Wakili

Biashara Sheria.7. Makundi ya Kampuni

Utangulizi

Karibu sana ndugu msomaji wa ukurasa wetu wa Biashara Sheria. Katika makala iliyopita tumeona mfumo wa uendeshaji biashara na mamlaka inayohusika na usajili wa biashara hizo. Tumeona juu ya makundi makuu 3 ya uendeshaji wa biashara kisheria na usajili wake. Pia tumeangalia juu ya uchambuzi wa mifumo ya biashara binafsi na ile ya ubia na hata mfumo wa kampuni. Leo tunakwenda kuchambua juu ya makundi ya kampuni .Karibu tujifunze.

Biashara ya Kampuni

Kama tulivyoweza kueleza katika makala zilizotangulia juu ya mfumo wa biashara au kuendesha shughuli kupitia kampuni kwamba huu ni mfumo wa hali ya juu zaidi kuliko mifumo mingine. Kampuni inabeba jila lake, malengo yake na namna ya utendaji wake ambao ni tofauti na wamiliki wake.

Katika kuelewa namna kampuni zinavyofanya kazi, yapo makundi ya kampuni ambayo yanaweza kuelezwa na kutofautisha juu ya asili na utendaji wa kampuni husika. Tanzania kama nchi nyingine inayo mamlaka maalum ya usajili wa kampuni ambapo zinasajiliwa kampuni za aina mbalimbali.

Katika makala hii tunakwenda kuagalia juu ya mgawanyo wa kampuni katika makundi yake.

Makundi ya Kampuni

Zipo namna mbalimbali za kugawanya au kuanisha aina za makundi ya kampuni. Kwa mujibu wa makala hii na utaratibu wa usajili wa kampuni nchini Tanzania, kampuni zinaweza kugawanywa katika makundi yafuatayo;

  1. Mgawanyo wa kampuni kwa asili

Kundi hili linazungumzia juu ya usajili wa kampuni. Hii ina maana ni wapi kampuni husika imesajiliwa kwa mara ya kwanza. Hapa tuna aina mbili za kampuni

  • Kampuni iliyosajiliwa ndani ya nchi ya Tanzania. Hii inajulikana kama ‘local company’. Hili ni kundi la kampuni ambalo kuanzishwa kwake na kusajiliwa hufanyika ndani ya Tanzania.

 

  • Kampuni iliyosajiliwa nje ya nchi ya Tanzania. Hii pia inajulikana kama ‘foreign company’ yaani kampuni ambayo kwa mara ya kwanza imesajiliwa nchi nyingine. Kampuni za aina hii zina mfumo wa kusajiliwa au kutambuliwa kwa shughuli zake katika nchi ile ambayo inaenda kupanua shughuli zake.

 

  1. Mgawanyo wa kampuni kwa ukomo wa madeni

Hili ni kundi la pili katika mgawanyo wa kampuni zinazosajiliwa Tanzania. Kama tulivyoeleza kuwa moja ya sifa ya kampuni ni hali ya ukomo wa madeni kuishia kwenye kampuni husika na kutokuwaathiri wamiliki wa kampuni. Katika kundi hili tunapata tena aina mbili ya kampuni

  • Ukomo wa madeni ndani ya kampuni

Aina hii ya kampuni ni ile ambayo madeni yanapojitokeza yataishia kulipwa na kampuni husika kupitia mali zake na kiasi cha umiliki cha wamiliki wake na si vinginevyo. Hizi ni kampuni ambazo zinajulikana kama ‘limited companies’. Hapa kampuni ikifilisika basi ni kiasi kile cha fedha au mtaji au mali za kampuni ndicho kitahusika na ulipaji wa madai au madeni yoyote ya kampuni.

  • Ukomo wa madeni kwa wamiliki wa kampuni

Aina hii ya kampuni ni ile ambapo madeni yakijitokeza basi kampuni itahusika kulipa pamoja na wamiliki wake pia. Endapo kampuni itafilisika basi hata wamiliki wake watachangia kwa mali zao kulipa madai yote ya kampuni. Aina hii zinajulikana kama ‘unlimited companies’

  1. Mgawanyo wa kampuni kwa umiliki

Kundi hili linazungumzia juu ya aina ya umiliki wa kampuni. Katika kundi hili tunapata aina mbili za umiliki wa kampuni yaani kampuni binafsi na kampuni za umma.

  • Kampuni binafsi

Endapo kampuni itasajiliwa na kuonesha idadi ya manahisa ni 2-50 basi kampuni hiyo itahesabika kama ni kampuni binafsi. Kwa kawaida sheria ya makampuni inaeleza kuwa namba ya chini kabisa ya kuweza kuanzisha kampuni ni angalau watu 2. Kampuni binafsi inakuwa na wanahisa wasiopungua 2 na wasiozidi 50.

  • Kampuni za umma

Kampuni ya umma ni aina ya kampuni ambayo wanahisa wanazidi idadi ya watu 50. Tumeona mifano mingi ya aina za makampuni ambayo yalikuwa binafsi na kubadilishwa kuwa kampuni za umma kwa kuongeza idadi ya wanahisa.

 

Hitimisho

Leo tumeendelea kujifunza zaidi juu ya makundi ya kampuni na namna zinavyogawanywa kwa minajili ya usajili. Kwa kupata ufahamu huu utakusaidia ndugu msomaji kujua ni aina gani au kundi gani la kampuni ungependa kuwa nalo kulingana na matarajio yako ya kibiashara. Usiache kufuatilia zaidi makala hizi tuendelee kujifunza zaidi juu ya makampuni.

Kumbuka kutokujua sheria si utetezi iwapo utatenda kosa lolote tafuta maarifa sahihi ya kisheria yakusaidie kufanya maamuzi sahihi kila siku.

Muhimu

Ikiwa una maswali au kuna eneo la kisheria ungependa kupata ufafanuzi basi nafasi ni yako na ndio msingi wa mtandao huu wa Uliza Sheria. Wasiliana nami na kuuliza maswali mbalimbali ili tuyachambue kwenye makala zijazo kwa njia ya e mail zakejr@gmail.com namba ya simu watsup 0713 888 040 na kwa sms 0787 466 687.

‘Usikwame kwenye tatizo lolote la kisheria wakati unayo nafasi ya kuuliza, uliza sheria uoneshwe njia’

Nakutakia siku njema.

Wako

Isaack Zake, Wakili

Biashara Sheria.6. Biashara kwa Mfumo wa Kampuni

Utangulizi

Karibu sana ndugu msomaji wa ukurasa wetu wa Biashara Sheria. Katika makala iliyopita tumeona mfumo wa uendeshaji biashara na mamlaka inayohusika na usajili wa biashara hizo. Tumeona juu ya makundi makuu 3 ya uendeshaji wa biashara kisheria na usajili wake. Pia tumeangalia juu ya uchambuzi wa mifumo ya biashara binafsi na ile ya ubia. Leo tunakwenda kuchambua mojawapo ya aina ya biashara katika mfumo wa Kambuni  ‘Company’. Karibu tujifunze.

Mfumo wa Biashara ya Kampuni

Biashara katika mfumo wa kampuni ina ngazi ya juu ya ufanyaji wa biashara ambapo watu wanaunda taasisi ya kisheria inayoitwa kampuni kwa malengo ya kibiashara. Kama ilivyo mifumo mingine ya kibiashara kampuni nayo huanzishwa kwa mujibu wa sheria. Zipo aina nyingi za kampuni ikiwa ni za biashara au za hisani yaani zile zinazofanya shughuli pasipo kuingiza faida.

Tofauti kubwa kati ya kampuni na mifumo mingine ya kibiashara ni kwamba kampuni inapoundwa inapata hadhi ya kisheria ambayo inaitofautisha na wale walioinazisha kwa lugha ya kisheria au kiingereza ‘legal personality’ yaani kampuni ni mtu wa kisheria. Hivyo wamiliki wa kampuni wao wanamiliki hisa tu na endapo kampuni itafilisika basi madeni yataishia kwenye kampuni husika wala si kwa wamiliki wake.

Faida za Biashara katika Mfumo wa Kampuni

Zipo faida nyingi za kuendesha biashara katika mfumo wa kampuni ambazo wamiliki wa biashara wanaweza kuzipata;

  • Kampuni inatofautishwa na wamiliki wake au wana hisa wake. Wale wanaohusika na kuanzisha kampuni kisheria na kampuni huwa watu tofauti yaani kampuni inapata utu wake’‘legal personality’. Hivyo kuifanya kampuni kuwa na maamuzi yake na kuendesha shughuli zake pasipo kuingiliwa na wamiliki wake.

 

  • Kutokuwa na ukomo wa maisha; wamiliki wa kampuni wanaweza kufa au kujiondoa kwenye kampuni, lakini kampuni inaweza kudumu muda mrefu zaidi endapo itaendelea kufanya kazi kwa mujibu wa sheria. Huu ni mfumo mzuri wa biashara ambapo familia mnaweza kurithishana vizazi na vizazi endapo utasimamiwa vizuri.

 

  • Madeni; katika suala la madeni kampuni pekee ndiyo inahusika na madeni yake wamiliki wa kampuni hawausiki na madeni ya kampuni. Endapo kampuni ikafilisika basi kitakachofilisiwa ni kampuni peke yake

 

  • Urahisi wa kodi; katika mfumo wa kampuni kutegemeana na aina ya shughuli zake kodi zinaweza kuwa za wastani na zinahusiana na kampuni pekee. Mfumo wa kampuni unafanya masuala ya mahesabu kuzingatiwa zaidi na kufanywa kitaalam hii itasaidia katika suala la kulipa kodi zitalipwa kwa mujibu wa taarifa sahihi za kampuni.

 

  • Mtaji; ni rahisi zaidi kwa kampuni kupata mtaji wa kuiendesha kuliko mifumo mingine ya biashara. Kitendo cha uwepo wa wazo zuri la biashara na kuendeshwa kwa mfumo wa kampuni kunaweza kuchangia ukuaji wa mtaji kwa kuuza hisa zake katika soko la hisa na wanahisa kupata gawio la faida.

 

 

  • Uendeshaji; kampuni huendeshwa kisasa zaidi kuliko mifumo mingine ya kibiashara. Ni rahisi kwa kampuni kupata usaidizi wa wataalam wa fani mbalimbali kuliko mifumo mingine ya biashara. Hali hii huchangia ukuaji mkubwa na kasi wa kampuni.

 

  • Kurithisha; mmiliki wa hisha za kampuni anaweza kutoa hisa zake kama urithi wa warithi wake. Hii inasaidia kwa wanafamilia kutunza mali za familia na maslahi yao yaliyopo kwenye kampuni.

 

Changamoto za Biashara katika mfumo wa Kampuni

Pamoja kuwa na faida nyingi za mfumo wa kampuni zipo baadhi ya changamoto ambazo zinaikumba aina ya mfumo huu wa biashara ambazo zinajitokeza;

  • Gharama; mfumo wa kampuni una gharama za juu kidogo katika kuanzisha tofauti na mifumo mingine. Hata hivyo kama wafanyabiashara wanaweza kuunda ubia kwa kuchangia mtaji ni wazi kuwa wanaweza kuanzisha kampuni ya pamoja. Kwa kupata ushauri wa wanasheria unaweza kufungua kampuni kwa gharama ndogo ambazo unazimudu kulingana na aina ya kampuni unayotaka kufanya.

 

  • Uendeshaji; ni dhahiri kwamba unapokuwa na kampuni kuna mambo mengi yanajitokeza ya kiuendeshaji yanayohitaji usaidizi. Hii hutokea hasa kwenye kampuni kubwa sana, lakini kwa kampuni za kawaida hazihitaji uzoefu au utaalam wa ziada katika kuendesha kwani unafanya kama biashara nyingine tu. Ni mambo machache na kwa vipindi vichache utahitaji usaidizi wa wataalam.

 

  • Kuuza hisa; wakati mwengine kampuni inaweza kuwa na wazo zuri la biashara lakini ikashindikana kuliuza kwa wadau ili kuongeza mtaji.

 

  • Wanahisa wenye hisa chache; mfumo wa kampuni unampa yule mwenye hisa nyingi sauti kubwa kuliko wenye hisa chache hivyo kuminya sauti za wengine hata kama wana michango mizuri inaweza isikubaliwe.

Haya ni baadhi tu ya maeneo ya msingi ya kufahamu juu ya faida na changamoto zinazoikumba aina ya biashara ubia.

Hitimisho

Wengi wanapoisikia dhana ya kampuni hasa wafanyabiashara wanaona ni jambo kubwa na gumu kuanzisha au kulifanya hatahivyo hali haipo kama wanavyofikiri. Kama mfanyabiashara ukipata ushauri mzuri kwa wanasheria kuanzisha kampuni ni rahisi na ndio mfumo mzuri zaidi wa kufanya biashara kwa ngazi zote yaani kitaifa na hata kimataifa.

Mfumo wa kampuni ni mfumo bora zaidi wa kibiashara ambao wafanyabiashara wote wanapaswa kuchangamkia na kuzibadili biashara zao kwenda katika mfumo huo. Kutokana na mwingiliano wa kibiashara kwa mataifa mbalimbali, ni wachache sana wanafanya biashara kwa majina yao binafsi au ubia, biashara za kimataifa zinahitaji mifumo ya kampuni.

Hivyo nitoe rai kwa watu wote na wasomaji wetu endapo unafikiria kuanza biashara au tayari upo kwenye biashara mfumo bora unaoweza kuleta tija na ufanisi na manufaa kwa muda mrefu ni kufikiria kwenda katika kampuni.

Usikose tena kufuatilia katika makala ya Biashara Sheria wakati ujao tunapoendelea kuchambua mifumo hii ya kibiashara na namna zinavyoweza kusajiliwa katika mamlaka husika. Karibu.

Kumbuka kutokujua sheria si utetezi iwapo utatenda kosa lolote tafuta maarifa sahihi ya kisheria yakusaidie kufanya maamuzi sahihi kila siku.

Muhimu

Ikiwa una maswali au kuna eneo la kisheria ungependa kupata ufafanuzi basi nafasi ni yako na ndio msingi wa mtandao huu wa Uliza Sheria. Wasiliana nami na kuuliza maswali mbalimbali ili tuyachambue kwenye makala zijazo kwa njia ya e mail zakejr@gmail.com namba ya simu watsup 0713 888 040 na kwa sms 0787 466 687.

‘Usikwame kwenye tatizo lolote la kisheria wakati unayo nafasi ya kuuliza, uliza sheria uoneshwe njia’

Nakutakia siku njema.

Wako

Isaack Zake, Wakili

 

 

Biashara Sheria.5. Biashara ya Ubia

Utangulizi

Karibu sana ndugu msomaji wa ukurasa wetu wa Biashara Sheria. Katika makala iliyopita tumeona mfumo wa uendeshaji biashara na mamlaka inayohusika na usajili wa biashara hizo. Tumeona juu ya makundi makuu 3 ya uendeshaji wa biashara kisheria na usajili wake. Leo tunakwenda kuchambua mojawapo ya aina ya biashara ya Ubia au ‘Partnership’. Karibu tujifunze.

Mfumo wa Biashara ya Ubia

Huu ni mfumo wa biashara ya ambao unafanywa baina ya watu wawili au zaidi kwa pamoja kwa kuchangia mtaji, weledi na rasilimali nyingine kwa lengo la kupata faida ya pamoja.

Mfumo wa biashara ya ubia umekuwepo kwa muda mrefu sana katika historia ya biashara duniani. Watu wengi wamefanya kazi kwa pamoja kibiashara kwa kupanua wigo wa biashara zao, kwa kuchangia ujuzi walionao ili kuongeza tija katika kile wanachokifanya.

Watu wanaofanya biashara kwenye mfumo wa ubia wanaweza kuwa na wazo moja la kibiashara ambalo wanatumia rasilimali walizonazo kufanikisha malengo yao. Kwa kawaida mfumo huu wa biashara wabia wanagawana faida na hasara zinazotokana na ubia wao. Ili kusajili mfumo wa ubia kibiashara kuna utaratibu wa kusajili BRELA na wabia wanapaswa kuwa na mkataba wa ubia.

Wafanyabiashara wengi wanafanya biashara kwa ubia pasipokuwa na makubaliano ya msingi kwa maandishi bali wanafanya kwa kuaminiana kwa maneno. Hii inaleta hatari kubwa ya kupoteza na kukosa hali ya uwajibikaji wa wabia katika biashara.

Tofauti kubwa kati ya biashara ya ubia na biashara ya mfumo wa kampuni ni kwamba endapo hasara itajitokeza basi wabia watawajibika wao binafsi kufidia hasara kama ilivyo kwa biashara ya mtu binafsi. Wabia wanaweza kusajili jina la biashara la ubia wao tofauti na majina yao binafsi.

Faida za Biashara ya Ubia

Zipo faida nyingi za kuendesha biashara ubia ambazo wabia wa biashara wanaweza kuzipata;

  • Mtaji; ni rahisi zaidi kwa wabia kuchangia mtaji mkubwa wakati wa kuanza biashara tofauti na biashara binafsi. Hii itasaidia ubia wao kuanza kwa kasi nzuri na kusadia kuleta faida mapema kutokana na fedha ya mtaji kuwa kubwa. Kwa kadri biashara inavyokuwa na wabia wengi basi mtaji wake huongezeka.

 

  • Urahisi wa uendeshaji; ubia ni aina ya mfumo wa biashara ambao ni rahisi kuanzisha na kuendesha. Kinachohitajika katika ubia ni makubaliano tu ya wabia na wao kufanya kazi kama walivyokubaliana. Biashara ya ubia haina kuingiliwa kama ilivyo kampuni na wenye hisa wake. Pia wabia wanaweza kufikia maamuzi mapema ya namna bora ya kuboresha biashara yao au kuibadilisha pasipo kuwa na mchakato mrefu.

 

 

  • Uwajibikaji wa pamoja; katika kuendesha mfumo wa biashara ya ubia, wabia wote wanahusika katika kuwajibika kwa majukumu yao. Mfumo huu unamtaka kila mmoja kutimiza wajibu wake, kwani kutimiza huko kutaamua suala la faida na hasara ambazo ubia unaweza kupata. Ndio maana ni muhimu sana wabia kuwa na mkataba wa kimaandishi kuhusiana na ubia wao utakaoainisha majukumu yao ya kila siku.

 

  • Mfumo wa maamuzi; katika biashara yoyote maamuzi ni jambo la msingi sana. Katika mfumo wa ubia maamuzi hufanywa na wabia kwa pamoja. Inapojitokeza changamoto iwapo biashara ni ya mtu binafsi inawezekana akafanya maamuzi yasiyo sahihi lakini wanapokuwa watu wawili au zaidi basi uamuzi unakuwa umechujwa vizuri na kwa ajili ya tija ya ubia.

 

 

Changamoto za Biashara ya Ubia

Pamoja kuwa na mfumo rahisi wa uanzishwaji na faida nyingine ndani ya biashara ya ubia, zipo changamoto ambazo zinaikumba aina ya mfumo huu wa biashara ambazo zinajitokeza;

  • Kutokukubaliana kwa wabia; mojawapo ya changamoto kubwa ya kuendesha biashara kwa mfumo wa ubia ni hatari ya kutokukubaliana kwenye baadhi ya maamuzi ya msingi. Hali ya kutokukubaliana mara nyingi inavunja ubia. Pamoja na kuwa na mawazo mbadala kunaweza kuleta tija katika biashara lakini pia kunaweza kuvunja biashara. Hivyo kupunguza hali hii inashauriwa biashara ya ubia isiwe na watu wengi sana kwani itaathiri maamuzi.

 

  • Mkataba; msingi wa uendeshaji wa biashara ya ubia ni mkataba. Mkataba huu unaweza kuwa wa maandishi au wa mdomo. Ikiwa ni kwa mdomo ipo hatari ya wabia kutotimiza wajibu wao na kukwepa lawama. Kwa sheria za Tanzania ili kusajili ubia kwenye mamlaka ya BRELA uwepo wa mkataba wa maandishi ni muhimu kwa wabia kueleza namna wanavyokusudia kuendesha shughuli zao.

 

 

  • Hasara/madeni; katika mfumo wa biashara ya ubia hasara inaenda kwa wabia binafsi. Endapo patajitokeza madeni au kufilisika basi mali binafsi za wabia zitahusika kulipa madai au fidia kwa wanaodai ubia huo. Hasara zinaweza kusababishwa na uzembe au mmoja wa wabia kutokutimiza majukumu yake huku wote wakihusika kubeba hasara hiyo.

 

  • Kodi; mojawapo cha changamoto kubwa dhidi ya mfumo wa biashara ya ubia ni kodi kwani kila mmbia anapaswa kulipa kodi peke yake wala kodi hailipwi kutokana na ubia. Hii inasababisha pamoja na kuwa biashara ni moja na huduma wanayotoa ni moja kila mmoja ndani ya ubia analipa kodi.

 

 

  • Mgao wa faida; mara nyingi mgao wa faida kwa wabia huwa sawa. Hatahivyo msingi huu wa mgao unaleta changamoto kwa wabia endapo wapo baadhi ambao hawawekezi nguvu zao za kutosha katika kufanikisha malengo ya kibiashara.

 

  • Uaminifu; shughuli nyingi za ubia zimegubikwa na hali ya wabia kutokuaminiana. Wengine wanatumia rasilimali za ubia kufanikisha malengo binafsi pasipo wenzao kufahamu. Hii imekuwa sababu kubwa ya kuvunja ubia mara kwa mara yaani wabia wanakosa uwazi na kuweka maslahi ya ubia wao mbele kuliko maslahi binafsi.

Haya ni baadhi tu ya maeneo ya msingi ya kufahamu juu ya faida na changamoto zinazoikumba aina ya biashara ubia.

Hitimisho

Mfumo wa biashara ya ubia ni mfumo mzuri sana kwa watu ambao wanataka kufanya biashara ya kati. Pia mfumo huu unafaa sana kutumika na watu wanaotoa huduma kutokana na taaluma zao kama wahasibu, wanasheria, madaktari au wahandisi. Zipo biashara nyingi zinaendeshwa kwa mfumo wa ubia ingawa hazijasajiliwa na mamlaka ya usajili au zimesajiliwa kama biashara binafsi. Ni muhimu sana kwako mfanyabiashara au ndugu unayetaka kuanza biashara kufahamu mifumo hii na kupata kujua faida na changamoto zake na njia bora za kukabiliana nazo. Unapoamua kufanya biashara ya ubia ni muhimu sana umfahamu huyo unayeingia ubia naye juu ya tabia na haiba na wajihi wa muhusika ili kuepuka hasara na migogoro ya baadae.

Usikose tena kufuatilia katika makala ya Biashara Sheria wakati ujao tunapoendelea kuchambua mifumo hii ya kibiashara. Karibu.

Kumbuka kutokujua sheria si utetezi iwapo utatenda kosa lolote tafuta maarifa sahihi ya kisheria yakusaidie kufanya maamuzi sahihi kila siku.

Muhimu

Ikiwa una maswali au kuna eneo la kisheria ungependa kupata ufafanuzi basi nafasi ni yako na ndio msingi wa mtandao huu wa Uliza Sheria. Wasiliana nami na kuuliza maswali mbalimbali ili tuyachambue kwenye makala zijazo kwa njia ya e mail zakejr@gmail.com namba ya simu watsup 0713 888 040 na kwa sms 0787 466 687.

‘Usikwame kwenye tatizo lolote la kisheria wakati unayo nafasi ya kuuliza, uliza sheria uoneshwe njia’

Nakutakia siku njema.

Wako

Isaack Zake, Wakili

 

Biashara Sheria.4. Biashara ya Mtu Binafsi

Utangulizi

Karibu sana ndugu msomaji wa ukurasa wetu wa Biashara Sheria. Katika makala iliyopita tumeona mfumo wa uendeshaji biashara na mamlaka inayohusika na usajili wa biashara hizo. Tumeona juu ya makundi makuu 3 ya uendeshaji wa biashara kisheria na usajili wake. Leo tunakwenda kuchambua mojawapo ya aina ya biashara ya Mtu Binafsi. Karibu tujifunze.

Mfumo wa Biashara ya Mtu Binafsi

Huu ni mfumo wa biashara ya ngazi ya chini kabisa na imezoeleka kwa watu wengi. Mfumo huu wa biashara unafahamika kama ‘Sole Proprietorship’. Hii ni aina ya biashara binafsi inayoendeshwa na mtu mmoja ambaye anahusika kuzifanya shughuli zake au kwa usaidizi wa watu wengine kama waajiriwa wake.

Mifano ipo mingi ya aina ya shughuli kama hizi za biashara au huduma ya mtu binafsi kama maduka ya jumla na rejareja, wakala wa mitandao kama tigopesa, M-pesa, Airtel money, magenge, maduka ya vifaa mbalimbali, huduma za kitaalam za ushauri n.k.

Hii ni aina au mfumo wa biashara uliozoeleka ambao ni rahisi sana kwa kila mmoja wetu kuanzisha na kutekeleza tofauti na mifumo mingine.

Tofauti kubwa kati ya biashara binafsi na mifumo mingine ya biashara ni kwamba biashara ya aina hii haina utofauti wa kisheria kati ya mmiliki na biashara yenyewe. Hii ina maana kuwa mmiliki anawajibika kisheria kwa biashara yake kwa mambo yote ikiwa ni faida au hasara. Tofauti na mfumo wa kampuni ambao kisheria kampuni anajiendesha mbali na wamiliki wake.

Faida za Biashara Binafsi

Zipo faida nyingi za kuendesha biashara binafsi ambazo mwenye hiyo biashara anaweza kuzipata;

  • Hii ni aina ya biashara rahisi kimfumo na kuanzisha. Haiitaji masuala mengi ya kisheria ya kuzingatia bali unaanzisha na ukipenda kutumia jina lako binafsi au kusajili jina la biashara kwa wakala wa usajili unaweza kufanya hivyo kwa kujaza fomu maalum na kupata jina la biashara. Watu wengi wanaoanza biashara huanza kwa mfumo huu kwani ni nafuu kwa gharama na masharti ya uanzishwaji wake.
  • Katika mfumo wa biashara binafsi mmiliki anakuwa na umiliki wake kwa 100% hivyo anayo nafasi kubwa ya kufanya maamuzi yote yanayohusiana na biashara yake au huduma yake.
  • Katika mfumo wa kodi na mahesabu aina ya biashara binafsi ni rahisi sana na nafuu kuweza kulipa kodi kulinganisha na mifumo mingine ya biashara.
  • Gharama za mtaji wa unzishwaji wa biashara binafsi ni nafuu kutokana na malengo aliyonayo mfanyabiashara au mtoa huduma husika kulinganisha na aina nyingine za biashara.

Changamoto za Biashara Binafsi

Pamoja kuwa na mfumo rahisi wa uanzishwaji na faida nyingine ndani ya biashara binafsi, zipo changamoto ambazo zinaikumba aina ya mfumo huu wa biashara ambazo tungependa kuzijadili;

  • Kwa kuwa biashara hii haina utofauti na mmiliki wake, endapo itajitokeza hasara basi hatua za kisheria au madeni yanaweza kuathiri hata mali za mmiliki ambazo hazikuwepo kwenye biashara husika. Hii ina maana kwamba kama kutajitokeza madeni ambayo biashara imeshindwa kuyalipa basi si biashara tu itakayohusika kulipa bali hata na mali nyingine za mmiliki zinaingizwa katika sehemu ya njia za kulipa madeni husika.
  • Wakati mwengine katika masuala ya kodi biashara binafsi zinajikuta zinapaswa kulipa kodi hata katika mazingira ya kutokufanya vizuri katika biashara. Hii inatokana na mfumo wa wafanyabiashara wadogo kutokuwa na uwezo wa kutunza kumbukumbu vizuri za kimahesabu. Tofauti na mfumo wa kampuni endapo biashara haikufanyika ni rahisi kuonekana na kutolipishwa kodi kwa kiwango kile kilichokadiriwa.
  • Mara kwa mara mashirika au makampuni au serikali hupendelea zaidi kufanya kazi na makampuni kuliko watu binafsi, hivyo mfumo huu wa biashara binafsi unaweza kumnyima fursa mfanyabiashara au mtoa huduma kwa sababu ya udogo wa biashara yake na mfumo wake wa maamuzi kuwa ya mtu mmoja.
  • Endapo mfanyabiashara binafsi au mtoa huduma atakaposhindwa kuendelea na biashara kwa sababu ya ugonjwa au kifo au sababu nyingine yoyote ile mara nyingi biashara hiyo hufa pia.
  • Biashara binafsi ina changamoto ya kushindwa kuongeza mtaji kwani mtaji ni wa mtu binafsi tofauti na mfumo mwengine ambao wanaweza kupata mkopo kirahisi au kuuza hisa za kampuni.
  • Ni ngumu kuuza biashara binafsi kwa sababu hakuna utofauti wa mali za biashara na zile za mmiliki kutokana na umoja wa kisheria kati ya biashara na mmiliki. Hivyo ni ngumu sana kufahamu thamani halisi ya biashara husika.
  • Mara nyingi katika biashara binafsi kwa kukosa uzoefu na utaalam wa uendeshaji wamiliki wanashindwa kujua namna ya kujilipa ingawa wanafanya kazi katika biashara husika, hii inaathiri ukuaji wa biashara kwani wakati mwengine fedha za biashara zinaingizwa katika matumizi binafsi na pia zile binafsi zinaingizwa kwenye biashara.

Haya ni baadhi tu ya maeneo ya msingi ya kufahamu juu ya faida na changamoto zinazoikumba aina ya biashara binafsi.

Hitimisho

Muhimu kufahamu kuwa biashara na huduma ambazo wewe unakusudia au unataka kuanzisha unaweza kuanza kidogo kidogo. Wengi wanashindwa kuchukua hatua wakisubiri kitu kinachoitwa ‘mtaji’ hii wana maana ya fedha, lakini kwa aina ya mfumo huu gharama zake ni za chini kabisa. Wengi tayari wapo kwenye biashara lakini hawana msumkumo wa kuzisajili, kwa maarifa haya uchukue hatua za kufanya usajili kwani zipo faida nyingi sana ambazo zinaambatana na usajili wa biashara yako ambazo zitakufungulia fursa ya kufanya kwa mujibu wa sheria pasipo hofu huku ukitoa mchango wa ujenzi wa taifa lako.

Usikose tena kufuatilia katika makala ya Biashara Sheria wakati ujao tunapoendelea kuchambua mifumo hii ya kibiashara. Karibu.

Kumbuka kutokujua sheria si utetezi iwapo utatenda kosa lolote tafuta maarifa sahihi ya kisheria yakusaidie kufanya maamuzi sahihi kila siku.

Muhimu

Ikiwa una maswali au kuna eneo la kisheria ungependa kupata ufafanuzi basi nafasi ni yako na ndio msingi wa mtandao huu wa Uliza Sheria. Wasiliana nami na kuuliza maswali mbalimbali ili tuyachambue kwenye makala zijazo kwa njia ya e mail zakejr@gmail.com namba ya simu watsup 0713 888 040 na kwa sms 0787 466 687.

‘Usikwame kwenye tatizo lolote la kisheria wakati unayo nafasi ya kuuliza, uliza sheria uoneshwe njia’

Nakutakia siku njema.

Wako

Isaack Zake, Wakili