Sheria Jinai.4. Mambo ya Kuzingatia ili Wananchi watoe taarifa kwa Uhuru

Utangulizi

Karibu sana ndugu msomaji wetu na mfuatiliaji wa makala mbali mbali za mtandao wa uliza sheria. Katika makala iliyopita tuliangalia wajibu wa kutoa taarifa juu ya makosa ya jinai pamoja na kwa nini watu hawatoi taarifa za uhalifu. Leo tunaangalia mambo ya kuzingatia ili wananchi watoe taarifa kwa uhuru. Karibu ndugu msomaji tujufunze.

Wajibu wa kutoa taarifa juu ya uhalifu ni wa kila mmoja wetu ambaye anajua au amesikia kuhusiana na tukio lolote la kijinai.

Tumeona katika makala iliyopita juu ya changamoto zinazowafanya watu au wananchi kutokuwa wepesi kutoa taarifa za uhalifu katika maeneo yao. Leo tunaangalia juu ya mambo ya msingi yanayoweza kufanywa ili watu kuwa na utayari wa kutoa taarifa za uhalifu mapema kwa vyombo husika.

  1. Mfumo wa utoaji taarifa

Kama tulivyoona kwa mujibu wa sheria mtoa taarifa anapaswa kuwasilisha taarifa za uhalifu kwa kituo kilicho karibu yake. Hatahivyo uzoefu unaonesha mazingira ya uwasilishwaji wa taarifa hizi si rafiki sana kwa watoa taarifa. Kutokana na maendeleo ya kisayansi na teknolojia, mamlaka zinapaswa kuanza kutumia mbinu nyingine za ukusanyaji wa taarifa za kihalifu ambazo watoa taarifa wataona wapo salama zaidi. Mfano taarifa zinaweza kutolewa kwa njia ya simu, au ujumbe mfupi au barua pepe au barua pasipo kudhihirisha utambulisho wa mtoa taarifa. Ni kazi ya mamlaka kuchunguza endapo taarifa hizo zinaweza kuwa za ukweli na kuzuia uhalifu kujitokeza mahali.

2. Usiri wa mtoa taarifa

Hofu kubwa kwa watoa taarifa ni hali ya usiri wa taarifa wanazotoa. Ni muhimu sana kwa mamlaka zinazopokea taarifa za uhalifu au matukio kujua namna ya kutunza siri za watoa taarifa zao. Ni lazima watu wanaohusika na uchunguzi wa taarifa hizo wawe waaminifu kuhakikisha kuwa mtoa taarifa analindwa kutokana na taarifa alizotoa endapo zitasaidia kuzuia uhalifu au kuwakamata wahalifu.

3. Ushirikiano na watoa taarifa

Watoa taarifa wamekuwa na malalamiko juu ya wao kusumbuliwa na mamlaka kwa taarifa wanazotoa. Ni muhimu watoa taarifa kupewa ushirikiano kama wasaidizi wa kuzuia uhalifu na si kama wahalifu wenyewe. Zipo harakati na juhudi zinazofanywa na mamlaka kuweka ukaribu zaidi na jamii ili kusaidia jamii kuona wajibu wa kuzuia uhalifu kwani waathiriwa wakuu ni jamii husika.

4.Ulinzi wa kisheria kwa watoa taarifa

Kwa muda mrefu kumekuwa na jitihada za uundwaji wa sheria maalum ya ulinzi juu ya watoa taarifa. Jitihada hizi zimefanikiwa na Bungu limetunga sheria hii maalum kwa ajili ya ulinzi wa kisheria kwa watoa taarifa mbalimbali zinazoweza kuzuia uhalifu au kubaini wahalifu.

Hitimisho

Kama tulivyoona ya kwamba suala la utoaji wa taarifa za uhalifu ni jukumu la kila mmoja wetu mwenye kujua taarifa husika. Ni muhimu sana kwa wananchi kuwa na imani na vyombo vya uchunguzi ili taarifa zinazotolewe zilete tija na kuzuia uhalifu katika jamii. Pia vyombo vinavyohusika na uchunguzi vinapaswa kuchukua taarifa za uhalifu kwa umakini na usiri huku wakizifanyia kazi kwa weledi wote.

Kwa ushauri zaidi usisite kuwasiliana nasi kama inavyoelekezwa hapo chini katika makala hii.

Kumbuka ‘kutokujua sheria si utetezi iwapo utatenda kosa lolote tafuta maarifa sahihi ya kisheria yakusaidie kufanya maamuzi sahihi kila siku.

Nakutakia siku njema ndugu yangu.

Mwandishi Isaack Zake ni wakili wa Mahakama Kuu ya Tanzania wa kujitegemea anayefanya katika ofisi za Uwakili Zake Advocates zilizopo Dar es Salaam, Mtaa wa Bibi Titi Mohamed. Isaack Zake anatoa elimu ya kisheria, ushauri wa kisheria na usimamizi wa kisheria katika maeneo mbalimbali kama Sheria za Kazi, Mirathi, Ndoa, Mikataba na Biashara. Kwa ushauri usisite kuwasiliana naye kwa 0713 888 040 au 0787 466 687 na email zakejr@gmail.com

Sheria Jinai.3. Kwa nini watu hawatoi taarifa za Kijinai?

Utangulizi

Karibu sana ndugu msomaji wetu na mfuatiliaji wa makala mbali mbali za mtandao wa uliza sheria. Katika makala iliyopita tuliangalia wajibu wa kutoa taarifa juu ya makosa ya jinai. Leo tunakwenda kujibu swali kwa nini watu hawatoi taarifa za Kijinai. Karibu ndugu msomaji tujufunze.

Wajibu wa Kutoa taarifa

Katika makala iliyotangulia tuliweza kuona ya kwamba kila mmoja wetu anao wajibu wa kutoa taarifa juu ya makosa ya kijinai yaliyofanyika au yanayopangwa kufanyika. Wajibu huu ni wa kila mmoja wetu ambaye anajua au amesikia kuhusiana na tukio lolote la kijinai.

Changamoto za utoaji wa taarifa za Kijinai

Hatahivyo, zinajitokeza changamoto za utoaji wa taarifa za kijinai ambazo kwa sehemu kubwa hizo changamoto zinasababisha vyombo vya kiuchunguzi kushindwa kupata taarifa sahihi, kwa wakati na za hakika.

Kwa hakika vitendo vya kijinai vinafanyika ndani ya jamii na kwa namna yoyote ile wana jamii wanayo au wanakuwa na taarifa ya kile kilichofanyika au kinachopangwa kufanyika. Hatahivyo, kwa sababu mbalimbali wanajamii wanashindwa kutoa ushirikiano au kutoa taarifa kwa vyombo husika kwa wakati ili kuweza kuepusha jinai au kupelekea wahalifu kukamatwa.

Baadhi ya changamoto zinazozuia wananchi au watu wenye taarifa za matukio ya kijinai ni kama ifuatavyo;

  1. Mfumo wa utoaji wa taarifa

Watu wengi hawaamini juu ya mfumo wa utoaji wa taarifa za kihalifu. Sheria inaelekeza kuwa mwenye taarifa anapaswa kuwasilisha taarifa husika kwa afisa wa Polisi kwenye kituo cha karibu. Mfumo huu unamtaka mtoa taarifa mwenyewe kufika na kutoa taarifa kwenye kituo au kutoa taarifa kwa mtu mwenye mamlaka ikiwa ni serikali ya mtaa au kijiji naye aiwasilishe kwenye kituo. Mfumo huu unawapa mashaka watu wengi kuhusiana na usiri juu ya kile ambacho wanasema endapo watakuwa salama.

  1. Kutochukuliwa hatua wahalifu

Pamekuwa na malalamiko kwa wananchi juu ya taarifa wanazotoa kutokuchukuliwa hatua kwa wahalifu. Wananchi wamekuwa wakilalamika kuwa wanatoa taarifa juu ya uhalifu na wahalifu lakini hawaoni taarifa zao zikifanyiwa kazi ipasavyo. Watu hawaoni hatua zikichukuliwa na baadhi ya wahalifu wanaendelea na maisha yao kama kawaida.

  1. Kusumbuliwa kwa watoa taarifa

Wananchi pia wanahofu ya kupata usumbufu pale ambapo wanatoa taarifa. Ipo dhana ya kuwa endapo unatoa taarifa juu ya uhalifu basi vyombo vya uchunguzi vinaanza na wewe mtoa taarifa. Wapo baadhi ya watu wanaotoa ushuhuda juu ya kusumbuliwa kutokana na taarifa wanazotoa. Kutokana na hofu ya kusumbuliwa kwa taarifa ambazo mtu ametoa basi wanaona ni afadhali kukaa kimya na hivyo uhalifu kuendelea.

  1. Usiri

Suala la usiri juu ya utambulisho wa mtoa taarifa na taarifa husika limekuwa ni sehemu mojawapo ya changamoto za watoa taarifa. Watoa taarifa wamekuwa na hofu ya taarifa zao kujulikana na watu wengine au wale ambao taarifa zimetolewa dhidi yao. Watu wana hofu kuwa taarifa walizotoa au wanazotaka kutoa zinaweza kuwafikia wale ambao zimetolewa dhidi yao na hatimaye wakapata madhara wao binafsi au familia zao.

  1. Hofu ya kuwa shahidi

Ipo dhana kuwa ukitoa taarifa za uhalifu basi wewe mtoa taarifa utakuwa shahidi wa kwanza katika suala hilo. Wengi wana hofu ya kwamba endapo watatoa taarifa basi watawajibika kushughulikia suala hilo mpaka mwisho wake yaani mahakamani. Hii ni sababu mojawapo kubwa ambayo inawarudisha wengi wasitoe taarifa za kihalifu.

Hizi ni baadhi tu ya sababu ambazo zinawafanya watu wasiwe wepesi kutoa taarifa kuhusiana na taarifa za kihalifu.

Katika makala inayofuata tutaangalia juu ya mambo yanayoweza kufanyika ili watu au wananchi waweze kuwa huru kutoa taarifa kwa vyombo vinavyohusika.

Kwa ushauri zaidi usisite kuwasiliana nasi kama inavyoelekezwa hapo chini katika makala hii.

Kumbuka ‘kutokujua sheria si utetezi iwapo utatenda kosa lolote tafuta maarifa sahihi ya kisheria yakusaidie kufanya maamuzi sahihi kila siku.

Nakutakia siku njema ndugu yangu.

Mwandishi Isaack Zake ni wakili wa Mahakama Kuu ya Tanzania wa kujitegemea anayefanya katika ofisi za Uwakili Zake Advocates zilizopo Dar es Salaam, Mtaa wa Bibi Titi Mohamed. Isaack Zake anatoa elimu ya kisheria, ushauri wa kisheria na usimamizi wa kisheria katika maeneo mbalimbali kama Sheria za Kazi, Mirathi, Ndoa, Mikataba na Biashara. Kwa ushauri usisite kuwasiliana naye kwa 0713 888 040 au 0787 466 687 na email zakejr@gmail.com

 

Sheria Jinai.2. Wajibu wa Kutoa Taarifa za Makosa ya Jinai

Utangulizi

Karibu sana ndugu msomaji wetu na mfuatiliaji wa makala mbali mbali za mtandao wa uliza sheria. Katika makala iliyopita tulipata utangulizi juu ya sheria hii ya Mwenendo wa Makosa ya Jinai. Leo tunaangazia juu ya Wajibu wa Kutoa Taarifa za Makosa ya Jinai. Karibu ndugu msomaji tujufunze.

Taarifa Msingi wa Mwenendo wa Makosa

Sheria ya Mwenendo wa Makosa ya Jinai Sura ya 20 kwa sehemu kubwa msingi wake umejengwa juu ya taarifa. Ili sheria hii iweze kufanya kazi inapaswa kuwepo na taarifa juu ya kosa au kusudio la kosa la kijinai.

Sheria ya Mwenendo wa Makosa ya Jinai, Kifungu cha 7 kinaeleza wazi juu ya jukumu la kila mmoja wetu kutoa taarifa endapo utakuwa na ufahamu juu ya kosa lililotendeka au linalokusudiwa kutendeka.

  1. Mtu yoyote anayejua au atakayejua:-
  • kutendeka au kusudio la mtu yoyote kutenda kosa linaloadhibiwa chini ya Sheria ya Kanuni za Adhabu; au
  • tukio lolote la kifo cha ghafla au kisicho cha asili au kifo kitokanacho na ukatili au kifo chochote kilicho katika mazingira yenye kutia shaka au mwili wa mtu yeyote aliyekutwa amekufa bila kujua jinsi mtu huyo alivyokufa,

atatakiwa wakati huohuo kutoa taarifa kwa afisa polisi au kwa mtu mwenye madaraka katika sehemu hiyo ambaye atawasilisha taarifa hiyo kwa afisa polisi msimamizi wa kituo cha polisi kilicho karibu.

 

Kwa mujibu wa kifungu cha 7 (a) cha Sheria ya Mwenendo wa Makosa ya Jinai, inamtaka kila mtu pasipo kujali cheo, umri, jinsia, rangi au nasaba yake, endapo atakuwa na taarifa kuhusiana na vitendo vinavyoashiria kosa la kijinai basi atoe taarifa wakati huo huo.

Sheria hii ya Mwenendo wa Makosa ya Jinai Sura ya 20 inafanya kazi pamoja na Sheria ya Kanuni za Adhabu  Sura ya 16. Sheria ya Kanuni za Adhabu inabainisha aina mbali mbali ya makosa ya jinai na adhabu zake. Hivyo upo umuhimu mkubwa kwa wadau na wananchi kwa ujumla kuifahamu sheria ya Kanuni za Adhabu ili kujua ni vitendo gani vinaonesha kuwa ipo jinai au haipo au ni aina ya makusudio gani yanaweza kuwa mipango ya utendaji wa makosa ya jinai au la.

Kama tulivyoeleza katika makala ya utangulizi ya kwamba changamoto kubwa katika utendaji kazi wa sheria hii ya Mwenendo wa Makosa ya Jinai ni uelewa mdogo wa wananchi ambao ndio wadau wa msingi katika utekelezaji wa sheria hii. Wananchi wengi hawajui au hawana maarifa sahihi juu ya uwepo wa Sheria ya Kanuni za Adhabu, sheria inayoanisha aina mbalimbali za makosa.

Watu wengi wana uelewa wa maeneo machache sana ya utendaji wa makosa ikiwa ni makosa ya uhalifu, ukatili au mauaji n.k lakini ndani ya sheria ya Kanuni za Adhabu yapo makosa mengi sana achilia mbali sheria nyingine.

Itoshe tu kusema katika makala hii ya awali, kwamba kila mmoja wetu anao wajibu wa kutoa taarifa zitakazoweza kusaidia kuzuia utendaji au utekelezwaji wa makosa ya kijinai, na endapo tayari kosa limefanyika basi vyombo vinavyohusika vianze kuchukua hatua mapema.

Kwa ushauri zaidi usisite kuwasiliana nasi kama inavyoelekezwa hapo chini katika makala hii.

Kumbuka ‘kutokujua sheria si utetezi iwapo utatenda kosa lolote tafuta maarifa sahihi ya kisheria yakusaidie kufanya maamuzi sahihi kila siku.

Nakutakia siku njema ndugu yangu.

Mwandishi Isaack Zake ni wakili wa Mahakama Kuu ya Tanzania wa kujitegemea anayefanya katika ofisi za Uwakili Zake Advocates zilizopo Dar es Salaam, Mtaa wa Bibi Titi Mohamed. Isaack Zake anatoa elimu ya kisheria, ushauri wa kisheria na usimamizi wa kisheria katika maeneo mbalimbali kama Sheria za Kazi, Mirathi, Ndoa, Mikataba na Biashara. Kwa ushauri usisite kuwasiliana naye kwa 0713 888 040 au 0787 466 687 na email zakejr@gmail.com

 

 

Sheria Jinai.1. Sheria ya Mwenendo wa Makosa ya Kijinai

Utangulizi

Karibu sana ndugu msomaji wetu na mfuatiliaji wa makala mbali mbali za mtandao wa uliza sheria. Kutokana na mahitaji ya wasomaji na maswali kadhaa ambayo tumekuwa tukiyapokea na kuyajibu mara kwa mara kumejitokeza uhitaji wa ufafanuzi hasa katika masuala ya makosa ya Kijinai. Watu wengi wamekuwa wakiguswa kwa namna moja ama nyingine na maswala ya kisheria yanayohusu makosa  ya kijinai, hivyo ufafanuzi na elimu ya kutosha kuhusiana na mwenendo wa makosa ya kijinai unahitajika sana.

Katika makala hii ya utangulizi tunaenda kujifunza kwa ufupi juu ya Sheria maalum inayoongoza mwenendo wa makosa ya Kijinai inayoitwa Sheria ya Mwenendo wa Makosa ya Jinai, Sura ya 20 ya sheria za Tanzania. Karibu tujifunze.

Changamoto za Mfumo wa Mwenendo wa Makosa ya Jinai

Moja ya maeneo yenye changamoto kubwa sana katika mfumo wa kisheria ni masuala ya makosa ya kijinai. kuna mashauri mengi sana mpaka sasa yapo mahakamani na yanachukua muda mrefu kufikia hatma yake. Wananchi wamekuwa na malalamiko mengi hususani mashauri ya kijinai kuchukua muda mrefu sana kuanzishwa na hata kukamilika kwake.

Mfumo wa mwenendo wa makosa ya kijinai unakabiliwa na changamoto kadhaa;

  • Muda; muda umekuwa kikwazo kikubwa sana kwa mashauri ya jinai kuchukua muda mrefu sana mahakamani. Kwa wastani shauri moja linaweza kuchukua angalau muda wa chini usiopungua miaka 2 hata 3. Mashauri mengi yanafika miaka 5 hata 10 bado yakiwa mahakamani. Hali ya kushindwa kumalizika mashauri ya kijinai mapema hukatisha tamaa wananchi na hata kwa sehemu huaribu ushahidi pale mashahidi wanapokosekana kwa sababu moja au nyingine.

 

  • Ufahamu wa sheria; watu wengi ambao wapo kwenye mchakato wa mashauri ya kijinai hawana ufahamu wa kutosha kuhusiana na namna sheria na mifumo yake inavyofanya kazi. Hii ni changamoto kubwa kwani hali ya kutokujua namna sheria hizi zinavyofanya kazi zinaweza kuchangia kwa sehemu kubwa ucheleweshwaji wa mashauri mahakamani au katika ngazi nyingine.

 

 

  • Rasilimali watu; ni dhahiri mfumo wa mwenendo wa mashauri ya kijinai unahusisha taasisi nyingi. Mfumo huu unahusisha Jeshi la Polisi, Jeshi la Magereza, Mahakama, Ofisi ya Mwendesha Mashtaka na taasisi nyingine ambazo kwa shughuli zake ni lazima zihusike katika ukamilishaji wa michakato ya mashauri ya kijinai. Rasilimali watu wanaopaswa kufanya kazi katika kusaidia mfumo huu ni wachache kulinganisha na idadi ya mashauri yanayopaswa kushughulikiwa. Mathalani katika idara ya upelelezi watendaji ni wachache sana kulinganisha na idadi ya makosa yanayopaswa kuchunguzwa. Sababu ya upelelezi kutokamilia imekuwa ni sababu kubwa sana ya kucheleweshwa kwa mashauri ya jinai, tofauti sana na mfumo wa mashataka ya madai ambayo hayahusiani na masuala ya upelelezi.

 

  • Rasilimali vifaa; kulingana na maendeleo ya kisayansi na teknolojia, matukio ya kiuhalifu yamechukua sura mpya na yana mtandao mpana sana katika kuyatekeleza. Hali hii inapaswa kukabiliwa na zana za kisasa pamoja na weledi wa hali ya juu. Ufinyu wa rasilimali vifaa katika kukabiliana na wimbi kubwa la uhalifu unatatiza kwa kiwango kikubwa katika ukamilishaji wa mashauri ya kijinai ndani ya muda mfupi.

 

 

Sheria ya Mwenendo wa Makosa ya Jinai

Sheria ya Mwenendo wa Makosa ya Jinai, sura ya 20 imetungwa na Bunge la Jamhuri ya Muungano wa Tanzania mwaka 1985 na kuendelea kufanyiwa marekebisho mara kwa mara.

Madhumuni makuu ya sheria hii ni kutoa utaratibu unaopaswa kufuatwa kwenye upelelezi wa makosa ya kijinai, uendeshaji wa mashtaka ya kijinai na mambo mengine yanayohusiana na makosa ya kijinai.

Katika mfululizo wa makala za uchambuzi wa Sheria ya Mwenendo wa Makosa ya Jinai, Sura ya 20, tunajifunza mambo mbali mbali ambayo kwa sehemu itasidia kwa wadau hasa wananchi kufahamu hatua wanazopaswa kuchukua ili mfumo huu wa sheria ufanye kazi kwa ufanisi na muda mfupi.

Lengo kuu la kuanzisha ukurasa huu ni kusaidia elimu ya msingi kwa wadau wa sheria hii, hususani wananchi ambao wanajikuta katika mchakato wa utendaji wa sheria hii.

Hivyo nakukaribisha sana ndugu yangu msomaji wa makala hizi tuendelee kujifunza na kuuliza maswali ili kupata ufafanuzi unaohitajika.

Kwa ushauri zaidi usisite kuwasiliana nasi kama inavyoelekezwa hapo chini katika makala hii.

Kumbuka ‘kutokujua sheria si utetezi iwapo utatenda kosa lolote tafuta maarifa sahihi ya kisheria yakusaidie kufanya maamuzi sahihi kila siku.

Nakutakia siku njema ndugu yangu.

Mwandishi Isaack Zake ni wakili wa Mahakama Kuu ya Tanzania wa kujitegemea anayefanya katika ofisi za Uwakili Zake Advocates zilizopo Dar es Salaam, Mtaa wa Bibi Titi Mohamed. Isaack Zake anatoa elimu ya kisheria, ushauri wa kisheria na usimamizi wa kisheria katika maeneo mbalimbali kama Sheria za Kazi, Mirathi, Ndoa, Mikataba na Biashara. Kwa ushauri usisite kuwasiliana naye kwa 0713 888 040 au 0787 466 687 na email zakejr@gmail.com